της Αλκμήνης Ψιλοπούλου
[12.7.2024]
Μνήμες κι αναμνήσεις είναι πολύ της μόδας τώρα τελευταία, ως συγγραφική ενασχόληση. Ίσως επειδή βρισκόμαστε σε σύγχυση, ίσως γιατί η εποχή μας είναι παράξενη, βέβαια εδώ που τα λέμε όλες οι εποχές παράξενες ήταν, όμως εμείς, τα τέκνα των ετών της ευημερίας, της ελευθερίας, της νεοφιλελευθερίας, της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, των ουμανιστικών αριστερών αξιών και ιδεολογιών, βρισκόμαστε μπερδεμένοι ανάμεσα στο χθες και στο σήμερα. Είμαστε με το ένα πόδι στον όμορφο κόσμο που ζήσαμε και σ’ έναν κόσμο που αλλάζει και δεν τον καταλαβαίνουμε, όχι λόγω έλλειψης ευφυίας, αλλά λόγω διαστημικής ταχύτητας των αλλαγών που δεν προλαβαίνει ο εγκέφαλος να τις παρακολουθήσει.
Έτσι λοιπόν ίσως η καταγραφή αναμνήσεων και εμπειριών της ζωής που ζήσαμε, να έχει ένα νόημα και μιαν αξία, όταν μάλιστα πολλά από αυτά τα όμορφα που ζήσαμε πεθαίνουν.
Ένα από αυτά που πέθαναν ή έστω βρίσκονται ημιθανή, είναι οι εφημερίδες. Όλες ανεξαιρέτως έχουν αρρωστήσει βαριά, και πολλές έχουν ήδη πεθάνει, αφήνοντας στη θέση του χαρτιού μιαν άυλη διαδικτυακή σελίδα.
Πρόσφατα, ημιθανής καταγράφηκε η ιστορική εφημερίδα της Αριστεράς, η ΑΥΓΗ. Έκλεισε το καθημερινό της φύλλο, παρέμεινε όμως το κυριακάτικο και η ηλεκτρονική της έκδοση, που δημιουργούν ένα παράθυρο ελπίδας ότι έστω και κουτσουρεμένη θα διατηρηθεί εν ζωή.
Επομένως αφήνω κατά μέρος τους ενδοιασμούς μου περί του αν ενδιαφέρουν τους αναγνώστες οι προσωπικές μνήμες και αναμνήσεις κάποιου, και εξομολογούμαι για τα όσα έζησα, καλά και κακά, γλυκά και πικρά, ως συντάκτης της εφημερίδας ΑΥΓΗ, σε εποχές όπου η δημοσιογραφία ήταν αλλιώς. Όπου δεν υπήρχε ακόμη η πολυφωνική τηλεόραση με τα πολλά κανάλια, όταν δεν είχαμε ούτε ίντερνετ, ούτε κινητά, παρά μόνο μια γραφομηχανή, τα πόδια μας, τα χέρια μας, το μυαλό μας και το μνημονικό μας.
Στην εφημερίδα πήγα το 1980. Μέχρι τότε και μετά την πτώση της Χούντας δούλευα σαν αρχαιολόγος στο Υπουργείο Πολιτισμού.
Αποφάσισα όμως να παραιτηθώ επειδή ο δρόμος μου ήταν άλλος. Η δημοσιογραφία. Η γραπτή δημοσιογραφία (όπως το λέει και το δεύτερο συνθετικό αυτής της λέξης).
Μετά από παρότρυνση φίλων, πήγα και βρήκα τον Θανάση (Παπαδόπουλο) που ήταν τότε αρχισυντάκτης της ΑΥΓΗΣ, και του είπα ότι θέλω να γίνω δημοσιογράφος και να δουλέψω στην εφημερίδα. Εκείνος με κοίταξε βλοσυρά και μου λέει, ξέρεις, αυτή η δουλειά είναι πολύ σκληρή, πολύ κουραστική και αγχώδης. Πρέπει να σκεφτείς καλά αυτή την επιλογή σου, γιατί μπορεί να το μετανιώσεις. Το έχω σκεφτεί καλά, του λέω. Θέλω να δουλέψω σαν δημοσιογράφος στην ΑΥΓΗ. Είσαι σίγουρη; Δεν θέλεις να το σκεφτείς και να έρθεις αύριο πάλι να τα πούμε; Ναι, του λέω, είμαι σίγουρη, δεν θέλω να έρθω αύριο, να τα πούμε σήμερα. Εντάξει μου λέει, αφού επιμένεις… Από αύριο πιάνεις δουλειά.
Πήγα την επόμενη μέρα. Με έβαλε μέσα στο γραφείο του, κάθισα σε μια καρέκλα και μου λέει, κοίταξε, θα κάνεις ελεύθερο ρεπορτάζ. Θέλω από σένα ένα με τρία κομμάτια την ημέρα που θα σου δίνω εγώ ή που θα τα προτείνεις εσύ. Κάνε έναν κατάλογο θεμάτων και δείξ’ τα μου. Εδώ είναι το γραφείο σου. Και φεύγει!
Κάθισα, μαγκωμένη είναι η αλήθεια, πολύ απότομα έπεσα στα βαθιά κι έπρεπε να κολυμπήσω. Από πού να τα βρω τα θέματα; Από την κοιλιά μου να τα βγάλω; Ρωτάω αυτόν που καθόταν στο διπλανό γραφείο ο οποίος χαμογελούσε κάτω από τα μουστάκια του, και λεγόταν Μιχάλης (Καϊτατζίδης), πώς να κάνω τα θέματα, τι θέματα, ποια θέματα…
Πάρε διάβασε τις σημερινές εφημερίδες, κράτα σημειώσεις, και βγάλε από τα ρεπορτάζ τα δικά σου θέματα. Έπειτα πρέπει να βρεις τις πηγές για τα θέματά σου, να βρεις τα τηλέφωνα των ανθρώπων που θα σου μιλήσουν για το κάθε θέμα, να φτιάξεις έναν κατάλογο με τα τηλέφωνα των πηγών κι έτσι να προχωρήσεις. Και μου έδωσε μερικά τηλέφωνα μετρημένα στα δάχτυλα-αλλά κι αυτό ήταν μια αρχή, τον ευχαριστώ γι αυτό.
Εκείνο το βράδυ δεν μπόρεσα να κοιμηθώ. Σκεφτόμουν τι θέματα θα μπορούσα να βγάλω, και κυρίως, πώς, χωρίς πηγές, χωρίς τηλέφωνα των πηγών, χωρίς τίποτα. Και τότε μου ήρθε μια ιδέα. Την επόμενη μέρα, πρωί πρωί, 6.30-7π., σηκώθηκα, αγόρασα όλες τις πρωϊνές εφημερίδες, και πήγα και κάθισα στο καφέ του Γαλλικού Ινστιτούτου, όπου τις διάβασα όλες εξονυχιστικά μαζί με ζεστό γαλλικό καφέ, και κρουασάν φρέσκα της ώρας. Σημείωσα κάποια θέματα που μου φάνηκαν ενδιαφέροντα, όπως για το κυκλοφοριακό πρόβλημα τις πρωινές ώρες, ένα θέμα του (τότε) ΥΠΕΧΩΔΕ και δεν θυμάμαι τι άλλο.
Κοντά στο Γαλλικό Ινστιτούτο βρισκόταν το αστυνομικό τμήμα στην Καλλιδρομίου. Και δεν πάω να ρωτήσω πώς το αντιμετωπίζουν το θέμα;
Και πάω. Και βρίσκω ένα ευγενέστατο αστυνομικό που μου λέει ενδιαφέροντα πράγματα. Κρατάω τις σημειώσεις μου, φυσικά ανώνυμες πληροφορίες, και συνεχίζω το δρόμο μου προς το ΥΠΕΧΩΔΕ. Ποδαράτα. Δεν είχα τότε αυτοκίνητο. Περνάω την κεντρική είσοδο, δείχνω την ταυτότητά μου και ένα χαρτί που έγραφε δημοσιογραφικό, ανεβαίνω τρεις ορόφους με τα πόδια, βλέπω ένα γραφείο για οικοδομικές άδειες με ανοιχτή την πόρτα και κανένας μέσα. Μπαίνω, σκαλίζω κάτι φακέλους και φεύγω να μη με πιάσουν στα πράσα.
Την άλλη μέρα, το ίδιο. Γαλλικό Ινστιτούτο, πρωϊνές εφημερίδες, γαλλικός καφές, ζεστό κρουασάν και τρεχάτε ποδαράκια μου
Δεν θυμάμαι ποια ήταν τα πρώτα θέματα που έγραψα. Πάντως μπήκαν στην εφημερίδα. Έτσι κάπως ξεκίνησα, σιγά σιγά απέκτησα τις επαφές και τις πηγές μου, την ατζέντα μου με τα χρήσιμα τηλέφωνα. Έβγαζα δυό με τρία θέματα την ημέρα. Και σιγά σιγά, άρχισα να κυνηγάω πιο σοβαρά πράγματα. Έρευνες, και ρεπορτάζ «καμικάζι» (μασκαρεμένη, παίζοντας θέατρο κλπ.).
Έπειτα γνώρισα τον διευθυντή της ΑΥΓΗΣ, το Γρηγόρη το Γιάνναρο. Από τους πιο αυστηρούς διευθυντές που συνάντησα στον δημοσιογραφικό μου βίο. Ζητούσε πάντα να διασταυρώνουμε τις πηγές μας κι αν δεν το κάναμε, αλλοίμονό μας. Είχε τύχει να σκίσει το θέμα μου, και το έκανε όχι μόνο με μένα αλλά με όλους τους συντάκτες.
Αυτή ήταν η σκληρή δουλειά για την οποία με είχε προειδοποιήσει ο Θανάσης.
Στην ΑΥΓΗ πέρασα τα καλύτερα χρόνια της δημοσιογραφικής μου καριέρας. Γνώρισα εξαιρετικούς ανθρώπους. Διανοούμενους της ανανεωτικής αριστεράς. Τον Τάκη Μπενά, τον Μπάμπη Δρακόπουλο, τον Ηλία Στάβερη, στελέχη τότε του ΚΚΕες. και μετά της ΕΑΡ που ερχόντουσαν συχνά στην εφημερίδα, και πολλούς δημοσιογράφους που έκαναν το ντεμπούτο τους στην ΑΥΓΗ κι έπειτα πήγαιναν σε άλλες εφημερίδες και ΜΜΕ.
Θυμάμαι τον Θοδωρή τον Μιχόπουλο, με το γέλιο και το χιούμορ του, τον Γιώργο τον Μπράμο, τον Θωμά Μιχαλάκο (που μας έφυγε νωρίς), τον Βαγγέλη Σιαφάκα (που τον χάσαμε πριν λίγα χρόνια), τον Δημήτρη Τσιπούρα, την Ελίζα Παπαδάκη, τον Θοδωρή Βαρίκο, και φυσικά τα στελέχη της εφημερίδας, τον Βασίλη Κωνσταντινίδη, τον πιο καλό και αγαθό άνθρωπο που έχω γνωρίσει στη ζωή μου, τον Σοφιανό Χρυσοστομίδη (που μερικοί στην πιάτσα τον φώναζαν «φαρμακοστομίδη» εξαιτίας των καυστικών άρθρων του), ο οποίος με έμαθε να πίνω ουίσκι μετά τις 10 το βράδυ, όταν μπλοκάριζε το μυαλό μου και δεν μπορούσα να γράψω, και πολλούς άλλους που δεν υπάρχει αρκετός χώρος να τους μνημονεύσω. Οι περισσότεροι έφυγαν από την ΑΥΓΗ και πήγαν σε μεγάλες εφημερίδες να δουλέψουν, όπως κι εγώ.
Αλλά δεν θα ξεχάσω και τις απληρωσιές μας. Όποτε και έναντι. Κάποια στιγμή, η οικονομική κατάσταση είχε φτάσει στο απροχώρητο, ιδίως μετά το 1980, όταν εγώ δούλευα στο κυριακάτικο φύλλο. Συζητούσαν από τότε να κλείσει το καθημερινό φύλλο και να κρατηθεί το κυριακάτικο. Κουβέντες και τσακωμοί ατελείωτοι. Τέτοιο χάλια κλίμα, που αναγκάστηκα να παραιτηθώ και να φύγω. Χωρίς αποζημίωση, χωρίς να πάρω τα δεδουλευμένα. Τότε έφυγαν και πολλοί άλλοι. Ήταν μια πικρή εποχή για την Αυγούλα. Και ο Τσίπρας αργότερα είχε πει ότι θα κλείσει την καθημερινή ΑΥΓΗ και θα κρατούσε την κυριακάτικη, αλλά δεν το έκανε. Μέχρι που έφτασε η ζωή της μέχρι σήμερα. Και ο κύβος ερρίφθη. Και ο κύκλος έκλεισε, όπως και για πολλές άλλες εφημερίδες που έβαλαν λουκέτο μετά την εποχή των παχιών αγελάδων. Και θα δούμε τι μέλλει γενέσθαι…
ΥΠΟΜΝΗΜΑ
Ποιες καθημερινές εφημερίδες κυκλοφορούν μέχρι σήμερα:
Η Καθημερινή, Ο Λόγος, Ριζοσπάστης, Espresso, Kontra news, Δημοκρατία, Ελεύθερη Ώρα, Ελεύθερος Τύπος, Εστία, Εφημερίδα των Συντακτών, Μακελειό, Τα Νέα, Απογευματινή, Ναυτεμπορική.
Εφημερίδες που έκλεισαν μετά τη μεταπολίτευση
Από την εποχή της μεταπολίτευσης κυκλοφορούσαν πάνω από 200 εφημερίδες (καθημερινές, κυριακάτικες, αθλητικές, κ.α.). Μετά το 1980, οι εφημερίδες περνούν μια τεράστια κρίση. Μεταξύ άλλων, κλείνουν οι εφημερίδες: 24 ώρες (1988), Espresso Κυριακής (2014), 48 ώρες (1992). Αδέσμευτος Τύπος (2012), Αθηναϊκή (2001), Ακρόπολη (2000), Αλήθεια (1988), Αναγνώστης (1991), Ανεξάρτητος (2002), Απογευματινή (2010), Αυριανή (2012), Δημοσιογράφος (1990), Έθνος (1970), Ελεύθερη Ώρα (2002), Ελεύθερος Κόσμος (1982), Ελευθεροτυπία (2014), Εξπρές (2013), Επενδυτής (2002), Επικαιρότητα (1991), Βραδυνή (2013), Η Πρώτη (1990), το Κέρδος (2014), Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία (2014), Μεσημβρινή (2007), Νίκη (1964), Το Βήμα (1922-2010).
Αλκμήνη Ψιλοπούλου
