Scroll Top
Saramago
Το Λευκό

της Αλκμήνης Ψιλοπούλου

[3.7.2024]

Η τελευταία εκλογική αναμέτρηση, στις ευρωεκλογές της 9ης Ιουνίου 2024, κατέδειξε ένα γεγονός: Την κρίση η οποία μαστίζει το δημοκρατικό πολίτευμα στη χώρα μας, αλλά και σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο.

Ένα σύμπτωμα αυτής της κρίσης, είναι η έκφραση δυσαρέσκειας και αποδοκιμασίας που εκδήλωσαν οι ευρωπαίοι πολίτες, όχι μόνον με την ψήφο τους σε κάποιο κόμμα ή πολιτική παράταξη, αλλά και με την αποχή ή τη λευκή ψήφο. Κι ακόμα, με την επιλογή τους στα ακροδεξιά κόμματα στις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ουγγαρία και αλλού. Αυτά στις ευρωεκλογές. Αλλά και στις ΗΠΑ υπάρχουν αναταράξεις με την πιθανή υπερίσχυση του Ντόναλντ Τραμπ έναντι του δημοκρατικού Τζο Μπάιντεν στην προεδρία της πρώτης υπερδύναμης του πλανήτη.

Στη χώρα μας μεγάλος κερδισμένος ήταν η αποχή, η οποία χτύπησε το ταβάνι του 60%, πρωτοφανές ποσοστό στις μεταπολιτευτικές εκλογικές αναμετρήσεις, ενώ και τα ποσοστά των τριών πρώτων κομμάτων ήταν ιδιαίτερα χλωμά: ΝΔ 28,3%, ΣΥΡΙΖΑ 14,9%, ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ 12,8%.

Τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών προκάλεσαν αναταράξεις, όχι μόνον στη χώρα μας αλλά σε όλες τις χώρες της Ευρώπης.

Η Ακροδεξιά κερδίζει το στοίχημα, υπερισχύοντας και κατακτώντας την πρώτη θέση στη Γαλλία, τη δεύτερη στη Γερμανία και αλλού, αφήνοντας πίσω τις δυνάμεις του λεγόμενου δημοκρατικού τόξου, στην τρίτη μάλιστα θέση.

Γιατί άραγε; Ξαφνικά έχουν τρελαθεί οι ευρωπαίοι πολίτες; Όχι βέβαια. Προφανώς, έχει κάνει κάποια μοιραία λάθη το φιλελεύθερο σύστημα της αντιπροσωπευτικής μας δημοκρατίας. Προφανώς, οι κρατούντες της ΕΕ δεν ανταποκρίθηκαν στις απαιτήσεις των καιρών και των ψηφοφόρων.

Πήγαμε στις ευρωεκλογές, ψηφίσαμε, κι από πάνω μας περιμένει ο «πόλεμος πάντων πατήρ»…

Και συναντάμε το εξής οξύμωρο φαινόμενο: Οι ηγέτες της Ακροδεξιάς -και προφανώς και οι ψηφοφόροι τους- να τάσσονται κατά της εμπλοκής της ΕΕ στον πόλεμο με την Ουκρανία, και οι δυνάμεις του δημοκρατικού τόξου να ανταγωνίζονται ποιος θα είναι περισσότερο πρόθυμος να ακολουθήσει τον δρόμο που έχουν χαράξει οι ΗΠΑ και οι θερμοκέφαλοι ηγέτες τους…

Ο μεν σοσιαλδημοκράτης ηγέτης Όλαφ Σόλτς -που ήρθε τρίτος στις ευρωεκλογές- μας είχε προειδοποιήσει να προετοιμαζόμαστε μέχρι το 2019 για πόλεμο, ο δε δις εκλεγμένος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, προειδοποίησε τον γαλλικό λαό, ότι αν επικρατήσει η πτέρυγα της Μαρίν Λεπέν -η οποία τελικά επικράτησε και με μεγάλη διαφορά- μπορεί να γίνει εμφύλιος πόλεμος! Και καταρρακώθηκε.

Μέσα σ’ αυτό το θολό και ταραγμένο διεθνές σκηνικό, τα ελληνικά κόμματα προσπαθούν να αλλάξουν πορεία και πολιτικές, να αλλάξουν ηγεσίες, να δημιουργήσουν συμμαχίες, διασώζοντας ό,τι μπορούν από την πληγωμένη μας δημοκρατία.

Δεν έχουν όμως καθόλου ασχοληθεί με την ανάλυση του φαινομένου της αποχής, όπου οι ψηφοφόροι όλων των παρατάξεων τους γύρισαν επιδεικτικά την πλάτη, πηγαίνοντας για μπάνιο ή μένοντας στα σπίτια τους…

Εμείς εδώ δεν θα αναλωθούμε σε θεωρίες, σενάρια, εικασίες και υποθέσεις για το πώς, το γιατί, και το τι πρέπει να γίνει.

Θα μιλήσουμε με τα λόγια του νομπελίστα συγγραφέα Ζοζέ Σαραμάγκου, (ο οποίος είχε δηλώσει αναρχοκομμουνιστής), στο μεγαλοφυές βιβλίο του «Περί Φωτίσεως» (2006), το δεύτερο της τριλογίας του, μετά το «Περί Τυφλότητος»(1998) και το «Περί Θανάτου» (2007).

Ο συγγραφέας μάς μεταφέρει σε μια πρωτεύουσα, κάπου στον κόσμο, όπου διεξάγονται δημοτικές εκλογές και η πλειοψηφία των ψηφοφόρων, ψηφίζει λευκό. Οι συνέπειες της επιλογής αυτής, είναι συνταρακτικές.

Και περιγράφει, τι θα γινόταν αν συνέβαινε αυτό το πρωτοφανές γεγονός. Πρόκειται για ένα καθαρά πολιτικό μυθιστόρημα, άχρονο και άτοπο, ανατρεπτικό, με το καυστικό χιούμορ που χαρακτηρίζει τη γραφή του μεγάλου Ζοζέ Σαραμάγκου.

«Ήταν περασμένα μεσάνυχτα όταν τελείωσε η καταμέτρηση. Οι έγκυρες ψήφοι δεν ξεπερνούσαν το είκοσι πέντε τοις εκατό και κατανέμονταν ως εξής, το κόμμα της Δεξιάς δεκατρία τοις εκατό, το κόμμα του Κέντρου εννέα τοις εκατό, και το κόμμα της Αριστεράς δυόμισι τοις εκατό. Ελάχιστες οι άκυρες ψήφοι, ελάχιστες οι αποχές. Όλες οι υπόλοιπες, περισσότερο από εβδομήντα τοις εκατό συνολικά, ήταν λευκές».

Το σύστημα σε αδιέξοδο, προσπαθεί να βρει τρόπο να ξεπεράσει την κρίση. Η κυβέρνηση, προκειμένου να αποφύγει το χάος, αποφασίζει, οι εκλογές να επαναληφθούν οκτώ μέρες αργότερα, σύμφωνα με τους ισχύοντες νόμους, δηλαδή την ερχόμενη Κυριακή. Βγαίνει ο πρωθυπουργός στην τηλεόραση και το ανακοινώνει στο λαό.

Η δεύτερη ψηφοφορία ξεκινάει, και «προτού καλά καλά προλάβουν να ανοίξουν οι πόρτες, εκτεταμένες ουρές πολιτών περίμεναν τη σειρά τους. […]

Η εντυπωσιακή γαλήνη των ψηφοφόρων στους δρόμος ή μέσα στα εκλογικά τμήματα δεν αντιστοιχούσε σε παρόμοια ψυχική διάθεση στα γραφεία των υπουργών ούτε στα εκλογικά κέντρα των κομμάτων. […]

Αυτό που τους έκανε να χάνουν το μυαλό τους ήταν το γεγονός ότι οι εκλογείς, με λίγες εξαιρέσεις, απάντησαν με απροσπέλαστη σιωπή στις ερωτήσεις των επιφορτισμένων με τις δημοσκοπήσεις σχετικά με το πώς είχαν ψηφίσει. […]

Στις δέκα το βράδυ επιτέλους εμφανίστηκε στην τηλεόραση ο πρωθυπουργός. Το πρόσωπό του ήταν αλλοιωμένο, με σκαμμένους κύκλους στα μάτια, αποτέλεσμα μιας ολόκληρης εβδομάδας κακού ύπνου… Κρατούσε στο χέρι του ένα χαρτί αλλά σχεδόν δεν το διάβασε, Αξιότιμοι συμπολίτες, είπε, το αποτέλεσμα των εκλογών που πραγματοποιήθηκαν σήμερα στην πρωτεύουσα της χώρας, ήταν το ακόλουθο, κόμμα της Δεξιάς οχτώ τοις εκατό, κόμμα του Κέντρου οχτώ τοις εκατό, κόμμα της Αριστεράς ένα τοις εκατό, αποχή μηδέν, λευκές ψήφοι ογδόντα τρία τοις εκατό

» Η κυβέρνηση, αναγνωρίζοντας ότι η σημερινή ψηφοφορία επιβεβαίωσε με επιδείνωση τη διαπιστωμένη τάση της προηγούμενης Κυριακής, θεωρεί υποχρέωσή της να διαλευκάνει μέχρι τις έσχατες συνέπειες τα ανώμαλα συμβάντα των οποίων υπήρξαμε την τελευταία εβδομάδα εμβρόντητοι μάρτυρες… γιατί οι λευκές αυτές ψήφοι που κατάφεραν ένα άγριο χτύπημα στη δημοκρατική ομαλότητα που διείπε την προσωπική και συλλογική μας ζωή δεν έπεσαν από τα σύννεφα ούτε ανέβηκαν από τα έγκατα της γης, βρίσκονταν στην τσέπη ογδόντα τριών ανά εκατό εκλογέων της πόλης αυτής, οι οποίοι με το ίδιο τους, μη πατριωτικό χέρι τις έθεσαν στις κάλπες… και καλώ τους κατοίκους αυτούς να συνέλθουν, σε διαφορετική περίπτωση θα αποτελέσουν τον άμεσο στόχο των κυρώσεων που προβλέπει η κατάσταση έκτακτης ανάγκης, την κήρυξη της οποίας, μετά από διαβούλευση, αύριο ήδη, του κοινοβουλίου που θα συγκληθεί για το σκοπό αυτό εκτάκτως, και αφού εξασφαλιστεί, όπως αναμένεται, η ομόφωνη έγκριση του, πρόκειται να αιτηθεί η κυβέρνηση στην εξοχότητά του, τον αρχηγό του κράτους. […] Τιμήστε την πατρίδα διότι η πατρίδα επαγρυπνεί για σας…»

Όλα αυτά θυμίζουν μαύρες στιγμές της ιστορίας, όπου το σύστημα, ευρισκόμενο σε αδιέξοδο, επιλέγει ακραίες μορφές αντίδρασης απέναντι στις επαναστατημένες κοινωνίες. Και ο νοών, νοείτω…

 

 

 

 

Αλκμήνη Ψιλοπούλου

 

(*) Ζοσέ Σαραμάγκου (José de Sousa Saramago, 1919 – 2010). Τα αποσπάσματα είναι από τη μετάφραση της Αθηνάς Ψυλλιά, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2006.

Προτιμήσεις Απορρήτου
Όταν επισκέπτεστε τον ιστότοπό μας, ενδέχεται να αποθηκεύει πληροφορίες μέσω του προγράμματος περιήγησής σας από συγκεκριμένες υπηρεσίες, συνήθως με τη μορφή cookies. Εδώ μπορείτε να αλλάξετε τις προτιμήσεις απορρήτου σας. Λάβετε υπόψη ότι ο αποκλεισμός ορισμένων τύπων cookies μπορεί να επηρεάσει την εμπειρία σας στον ιστότοπό μας και τις υπηρεσίες που προσφέρουμε.