του Δημήτρη Ψαρρά 

[4.8.2024]

Ογδόντα οκτώ χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τη μέρα που ο Ιωάννης Μεταξάς κήρυξε τη δικτατορία της 4^ης Αυγούστου 1936. Κατά σύμπτωση, το νούμερο αυτό (88) είναι ως γνωστόν ο αγαπημένος αριθμός των νοσταλγών του ναζισμού σε όλο τον κόσμο, επειδή στο γερμανικό αλφάβητο το όγδοο γράμμα είναι το «Η», οπότε 88=ΗΗ, και ΗΗ = Heil Hitler (Χάιλ Χίτλερ).

Μη βιαστεί κανείς να απορήσει πού τα θυμηθήκαμε όλα αυτά τα παλιά και ξεχασμένα και οδυνηρά. Δυστυχώς είναι μεν οδυνηρά και ξεχασμένα, αλλά δεν είναι καθόλου παλιά.

Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια επιχειρείται από πολλούς πολιτευόμενους και δημοσιολογούντες να αποκατασταθεί η φήμη του Ιωάννη Μεταξά και κυρίως να συγκαλυφτεί ο τυραννικός χαρακτήρας της δικτατορίας του. Δεν αναφέρομαι μόνο στη γνωστή απόπειρα αποκατάστασης του Μεταξά μέσω της απόδοσης σ’ αυτόν του «Όχι» στο τελεσίγραφο των Ιταλών τον Οκτώβρη του 1940, αλλά στην προσπάθεια να εμφανιστεί ως ένας σημαντικός «πολιτικός ηγέτης», ο οποίος απλώς χρησιμοποίησε κάπως «αυταρχικές» μεθόδους διακυβέρνησης, κάτι που ήταν σύνηθες στην εποχή εκείνη. Ούτε γάτα ούτε ζημιά.

Το «Χωρίς Εφημερίδα» έχει ήδη αναφερθεί στη χαρακτηριστική περίπτωση πλήρους αποκατάστασης του στυγνού δικτάτορα. Πρόκειται για την επιλογή του Μανώλη Κοττάκη, οικοδεσπότη του διδύμου Αντώνη Σαμαρά – Κώστα Καραμανλή στη δημόσια αντιπολιτευτική τους παρέμβαση πριν από λίγο καιρό (1.7.2024). Ο κ. Κοττάκης, προλογίζοντας τον Κώστα Καραμανλή σε προγενέστερη εκδήλωση στην Αλεξανδρούπολη (10.12.2023), τον εμφάνισε ως συνεχιστή τεσσάρων «εθνικών ηγετών», του Ιωάννη Καποδίστρια, του Ιωάννη Μεταξά, του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Ανδρέα Παπανδρέου (περισσότερα στο «Οι “απόρρητοι φάκελοι” Καραμανλή-Σαμαρά», 29.6.2024). Είναι άραγε κολακεία για τον Κώστα Καραμανλή να του αποδίδει ο στενός του συνεργάτης ότι ακολουθεί την «πολιτική αρχών και αξιών» του δικτάτορα Μεταξά; Καθώς φαίνεται είναι, όπως προκύπτει από το χαμόγελο του ίδιου του πρώην πρωθυπουργού και από το θερμό χειροκρότημα των οπαδών της Ν.Δ. που είχαν συγκεντρωθεί στην εκδήλωση.

Οι θαυμαστές της «4^ης Αυγούστου»

Βέβαια η αποκατάσταση του Ιωάννη Μεταξά ως «εθνικού ηγέτη» έχει ξεκινήσει πολύ νωρίτερα. Για την ακρίβεια, μόνο στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης (που υποτίθεται ότι όλοι την τιμούν) σταμάτησαν οι ύμνοι στον δικτάτορα που περίσσευαν κατά τη μεταπολεμική περίοδο και κορυφώθηκαν την περίοδο της στρατιωτικής δικτατορίας της 21^ης Απριλίου 1967. Όμως αυτό που συμβαίνει σήμερα ξεπερνά κάθε προηγούμενο, εφόσον οι ύμνοι δεν περιορίζονται στον μύθο του «Όχι», αλλά εκτείνονται σε όλο το εύρος του καθεστώτος Μεταξά.

Σημαντικό ρόλο στην εμπέδωση αυτού του θαυμασμού για το δικτατορικό καθεστώς της 4^ης Αυγούστου και τον ίδιο τον δικτάτορα έπαιξε βέβαια η τηλεόραση. Πιο χαρακτηριστική περίπτωση οι εκπομπές και οι εκδόσεις του «Σκάι» το 2008 για τους «100 Μεγάλους Έλληνες». Ο Ιωάννης Μεταξάς κατατάχθηκε 32^ος στη σειρά των «Μεγάλων Ελλήνων», πολύ πάνω από τον Διονύσιο Σολωμό (37^ος), τον Θεμιστοκλή (41^ος), τον Θουκυδίδη (43^ος), τον Σόλωνα (67^ος), τον Ιουστινιανό (82^ος) και τον Πραξιτέλη (100ός). Και για να μη μείνουν παραπονεμένοι και οι πιο σύγχρονοι οπαδοί των δικτατορικών καθεστώτων, στον κατάλογο των 100 «Μεγάλων Ελλήνων» περιλαμβάνεται και ο αρχηγός της χούντας του 1967 Γεώργιος Παπαδόπουλος (62^ος).     

Η δικαιολογία του «Σκάι» είναι βέβαια ότι ο κατάλογος και η κατάταξη αντικατοπτρίζει το «λαϊκό αίσθημα», εφόσον είχαν προκύψει από ψηφοφορία των τηλεθεατών του σταθμού. Θα μπορούσε κανείς να αντιτείνει το επιχείρημα ότι μάλλον αντικατοπτρίζει τις πολιτικές απόψεις των πιστών τηλεθεατών τους, αλλά δεν χρειάζεται. Αρκεί να ακούσει κανείς τα σχόλια του «Σκάι» που συνοδεύουν την ανακοίνωση περί Μεταξά. Προηγείται ο Ευάνθης Χατζηβασιλείου, επίκουρος καθηγητής τότε: «Ο Ιωάννης Μεταξάς υπήρξε από τα λαμπρότερα στρατιωτικά μυαλά της εποχής του αν και η γνώση του στα στρατιωτικά θέματα δεν συνεπαγόταν κατανάγκη και ότι είχε δίκιο και στα πολιτικά ζητήματα, ειδικά κατά τις διαφωνίες του με τον Ελευθέριο Βενιζέλο κατά τον Διχασμό». Ούτε λέξη για τη δικτατορία. Ο κ. Χατζηβασιλείου έχει διοριστεί στις 30.10.2020 από τον Πρόεδρο της Βουλής Κωνσταντίνο Τασούλα, Γενικός Γραμματέας του Ιδρύματος της Βουλής. Και ήδη από το 2016 τον είχε διορίσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπεύθυνοι του τομέα Πολιτισμού της Ν.Δ.

Στην προβολή του Μεταξά ακολουθεί ο Αλέξης Παπαχελάς, διευθυντικό στέλεχος του συγκροτήματος Αλαφούζου: «Ο αξιωματικός του ελληνικού στρατού που έγινε δικτάτορας, ο Ιωάννης Μεταξάς έχει συνδυάσει το όνομά του με το Όχι της ελληνικής ιστορίας. Ένα Όχι που γέννησε το έπος της Αλβανίας, που πέταξε τους Ιταλούς στη θάλασσα, που ανάγκασε τον Χίτλερ να επέμβει και καθυστέρησε την επιχείρηση Μπαρμπαρόσα στη Ρωσία. Και που άλλαξε τελικά τις τύχες του πολέμου».

Μ’ άλλα λόγια, σύμφωνα με τον «Σκάι», ο Μεταξάς μπορεί να ήταν δικτάτορας, αλλά με το «Όχι» κατόρθωσε να νικήσει τις δυνάμεις του Άξονα!

Για την κατασκευή του μύθου του «Όχι» παραπέμπω στο αναλυτικό κείμενο που δημοσιεύτηκε πριν τρία χρόνια και είχε προκαλέσει σοκ στους σύγχρονους θαυμαστές του Μεταξά. Δυστυχώς γι’ αυτούς τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι ο αγαπημένος τους δικτάτορας ουδέποτε είπε «Όχι», ούτε υπήρξε κάποιο ερώτημα στο οποίο θα μπορούσε να απαντήσει «Ναι». Απλώς ο Ιταλός πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι του επέδωσε μια επίσημη διακοίνωση, ένα τελεσίγραφο, όπου η Ιταλία ανακοίνωνε ουσιαστικά την κήρυξη του πολέμου κατά της Ελλάδας, και στο οποίο, σύμφωνα με τις διπλωματικές συνήθειες της εποχής. Το υποτιθέμενο «Όχι» κατασκευάστηκε την επόμενη μέρα από τις εφημερίδες του καθεστώτος για προφανείς λόγους, ενώ οι αναλυτικές διατυπώσεις κατασκευάστηκαν πολλά χρόνια αργότερα από τον επιμελητή του «Ημερολογίου Μεταξά», τον Παναγιώτη Σιφναίο, ο οποίος υπήρξε επαγγελματίας της προπαγάνδας του βαθέος κράτους και ήταν υπουργός Παιδείας κατά την εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του 1973 (αναλυτικά για το ζήτημα, βλ. «Ο Μεταξάς, το “Όχι” και ο υπουργός της χούντας», «Εφ.Συν.», 27.10.2021).

Την ίδια μέρα που δημοσιεύτηκε το άρθρο, ο Άδωνης Γεωργιάδης έκανε ομιλία στην ιδιωτική του επιχείρηση «Ελληνική Αγωγή». Ποζάροντας μπροστά στο πορτρέτο του δικτάτορα, ο υπουργός και αντιπρόεδρος του κ. Μητσοτάκη υποστήριξε ότι η Αριστερά έχει «ιστορική αντίληψη μυωπική» και «αμφισβητεί αν το “Όχι” το είπε ο Μεταξάς ή ο λαός». «Σήμερα διάβασα το άρθρο του κ. Δημητρίου Ψαρρά, ότι ο Μεταξάς δεν είπε το “Όχι”, αλλά ήταν ένας δειλός. Το γεγονός είναι ότι στις 3 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου στην Κηφισιά δεν ήμουν ούτε εγώ, εσείς, ούτε ο κ. Ψαρράς ούτε ο κ. Τσίπρας ούτε κανένας. Ήταν ο Ιωάννης Μεταξάς» (βλ. όλη την ομιλία στον ιστότοπο της «Ελληνικής Αγωγής» και τη δική μου απάντηση «Το “Ναι” στον Μεταξά, ο Άδωνης και η Βουλή», «Εφ.Συν.», 8.11.2021).

Από τον Πλεύρη στον Γεωργιάδη

Υπάρχουν βέβαια και πιο χοντροκομμένες εκδοχές της ίδιας δημόσιας ταύτισης στελεχών των κομμάτων της Δεξιάς με τον Μεταξά. Περιορίζομαι στον αντιπρόεδρο της Ν.Δ. Άδωνη Γεωργιάδη, επειδή η δική του πολιτική πορεία εξηγεί και τη μετατόπιση του νέου του κόμματος (Ν.Δ.) σε θέσεις του προηγούμενου (ΛΑΟΣ).

Εκείνος, βέβαια, που πιστώνεται (ή, μάλλον, χρεώνεται) τη μεθοδευμένη επιχείρηση αποκατάστασης του δικτάτορα είναι ο Κωνσταντίνος Πλεύρης, ο οποίος όχι μόνο επέλεξε ως τίτλο της δικής του εθνικοσοσιαλιστικής οργάνωσης το περιβόητο «Κόμμα Τετάρτης Αυγούστου» (Κ4Α), με τη γνωστή διαδρομή τα σκοτεινά χρόνια της Αποστασίας και της Χούντας, αλλά φρόντισε στη συνέχεια να μυήσει τους επιγόνους του στον θαυμασμό του δικτάτορα Μεταξά. Έτσι έγιναν θερμοί απολογητές της δικτατορίας του 1936.

Γι’ αυτούς το κατασκευασμένο «Όχι» είναι απλώς ένα πρόσχημα για να δικαιολογήσουν την ταύτισή τους με τα ακραία αντιλαϊκά στοιχεία το καθεστώτος Μεταξά, από τα οποία δυστυχώς έχει αρχίσει να εμπνέεται η σύγχρονη Δεξιά-Ακροδεξιά.

Δείτε τον Άδωνη Γεωργιάδη να πουλάει τη βιογραφία του Μεταξά, γραμμένη από τον Πλεύρη, όπου επιχειρείται να αποδοθεί στον Έλληνα δικτάτορα πλήρης ταύτιση με τη ναζιστική Γερμανία. Φυσικά ο Γεωργιάδης αποσιωπά τα επίμαχα σημεία όπου ο Πλεύρης (μέσω του Μεταξά) απολογείται για την επίθεση του Χίτλερ κατά της Ελλάδας: «Εγώ για προφανείς πολιτικούς λόγους δεν πολυδείχνω βιβλία του Κώστα Πλεύρη, κυρίως όσα αφορούν πολιτικά θέματα, παρά μόνο όσα αφορούν ιστορικά. Όμως πρέπει να σας πω ότι όσοι ασχολείστε με τον Ιωάννη Μεταξά, θα γνωρίζετε ότι ο Κώστας Πλεύρης δηλώνει ο ίδιος μεταξικός και δεν το κρύβει, άρα έχετε τη βιογραφία του Μεταξά από έναν που δημοσίως δηλώνει μεταξικός, αλλά και μέσα στα βιβλία του έχει πράγματα τα οποία δεν θα βρείτε σε καμία άλλη βιογραφία του Μεταξά. Π.χ. έχει ένα κεφάλαιο για το τι είπαν οι καλλιτέχνες εκείνης της εποχής για τον Μεταξά. Οι καλλιτέχνες εκείνης της εποχής που δεν ήταν ίδιοι με τους σημερινούς θολοκουλτουριάρηδες έγραψαν ύμνους για τον Μεταξά» («Τηλεάστυ», 9.7.2007).

Σε άλλες εκπομπές του ο Γεωργιάδης υποστηρίζει τη «νομιμότητα» της δικτατορίας Μεταξά. Λες και δεν βασίζεται κάθε δικτατορία στην αναστολή άρθρων του Συντάγματος: «Όπως ξέρετε, ο Ιωάννης Μεταξάς εξελέγη από τη Βουλή των Ελλήνων πρωθυπουργός στις αρχές του 1936, την άνοιξη συγκεκριμένα, και στις 4 Αυγούστου του 1936 ζήτησε από τον τότε βασιλέα της Ελλάδος Γεώργιο Β΄ την άρση συγκεκριμένων άρθρων του Συντάγματος, βάσει της εντολής που είχε από τη Βουλή των Ελλήνων τότε. Όλα γίνανε απολύτως νόμιμα. Βάσει του τότε Συντάγματος» («Τηλεάστυ», 3.11.2009).

Τα ίδια και χειρότερα έγραφε στην προσωπική του ιστοσελίδα (www.adonisgeorgiadis.gr) και μάλιστα στο τμήμα που έφερε τον πολύ μετριόφρονα τίτλο «Εκκλησία του Δήμου». Αφού είχε ενταχθεί στη Ν.Δ. φρόντισε ξαφνικά τον Μάρτιο του 2014 να κατεβάσει όλες αυτές τις αναρτήσεις. Μόνο που είναι (και θα είναι) προσβάσιμες χάρη στο «Internet Archive» (archive.org). Ενδεικτικά:

• Μέσω Μεταξά ο Γεωργιάδης δηλώνει ακροδεξιός: «Εγώ είμαι ο πρώτος βουλευτής στο ελληνικό Κοινοβούλιο μετά από 40 χρόνια που μίλησα για τον Γράμμο και το Βίτσι. Ο Καρατζαφέρης είναι ο πρώτος πολιτικός αρχηγός που μίλησε στην Βουλή για τον Ιωάννη Μεταξά! Θα μας κάνεις μάθημα εσύ; Είσαι σοβαρός; Μήπως νομίζεις ότι μιλάς σε νεοδημοκράτη;» (27.3.2010).
• Ο Γεωργιάδης επιμένει να παρουσιάζει τον Μεταξά ως δημοκράτη: «Ο Ιωάννης Μεταξάς, υπηρέτησε τον κοινοβουλευτισμό στο μεγαλύτερο διάστημα του βίου του. Ουδέποτε δε κατηγορήθηκε από κανέναν ως προς το ότι χρησιμοποίησε τις μπουνιές ως μέσον πολιτικού αγώνος. Υπήρξε επί σειρά ετών βουλευτής, αρχηγός κόμματος (των Ελευθεροφρόνων), σύμβουλος του Βασιλέως, του Πρωθυπουργού κ.λπ. Εξελέγη Πρωθυπουργός από τη Βουλή των Ελλήνων κατόπιν εντολής του Βασιλέως και προχώρησε στην άρση των πολιτικών ελευθεριών την 4η Αυγούστου του 1936 κατόπιν εντολής του Βασιλέως και με τη σύμφωνη γνώμη της τότε Βουλής. Κυβέρνησε σε περίοδο τρομακτικών εντάσεων (Μεσοπόλεμος) και, όσο και αν ακούγεται παράδοξο, ό,τι έκανε έγινε μέσα στα πλαίσια του τότε Συντάγματος. Δεν κατέβασε τα τανκς, ούτε έκανε όπως πολλοί νομίζουν πραξικόπημα. Έλαβε νομίμως την εξουσία και την ήσκησε κατά τον τρόπο που εκείνος πίστευε καλλίτερα στα πλαίσια εκείνης της ταραγμένης εποχής. Με την Χρυσή Αυγή, λοιπόν, καμία απολύτως σχέση» (18.3.2010).
• Την επομένη αισθάνεται υποχρεωμένος να τα μαζέψει: «Ποτέ δεν είπα ότι ο Ιωάννης Μεταξάς ήταν πιστός κοινοβουλευτικός. Είπα ότι δεν ήταν οπαδός του μπάχαλου και του χάους. Δηλαδή δράσις τύπου Χρυσής Αυγής ούτε κατεγράφη, ούτε υπήρξε από τον Ιωάννη Μεταξά. Αν λοιπόν τον θαυμάζεις δεν μπορείς να πηγαίνεις και να ρίχνεις ξύλο στις πλατείες… Ο Μεταξάς νίκησε το σύστημα εκ των έσω!… Άρα σίγουρα πιο πολύ για δράσι τύπου ΛΑΟΣ μού μοιάζει, παρά για Χρυσή Αυγή» (19.3.2010).

Το αν ο Μεταξάς είχε σχέση με το παρακράτος της περιόδου εκείνης και ποιες σχέσεις διατηρούσε με τις απόψεις του ναζισμού και του φασισμού, καλό είναι ο κ. Γεωργιάδης να ρωτήσει τον δάσκαλό του τον Κωνσταντίνο Πλεύρη. Όσο για την επικαιρότητα του αριθμού «88» απ’ όπου ξεκίνησα, ασφαλώς αναφέρεται στην περίπτωση Πλεύρη, αλλά ακολουθεί σε λίγες μέρες η ενημέρωση για τις σημαντικές εξελίξεις στη δίκη της Χρυσής Αυγής και τις κυβερνητικές ευθύνες για την απόπειρα συγκάλυψης των όσων αποκαλύπτονται στις συνεδριάσεις του Εφετείου.

[*] Στον τίτλο του σημερινού σημειώματος παραλλάσσονται οι πρώτοι στίχοι του «Ύμνου της 4ης Αυγούστου» [«Γιατί χαίρεται ο κόσμος / και χαμογελά πατέρα»].