του Δημήτρη Ψαρρά 

[16.8.2024]

Είναι γνωστή η δικαιολογία της κυβέρνησης για τη νέα εθνική καταστροφή που ζήσαμε στην Αττική τις προηγούμενες μέρες. Συνοψίζεται σε δύο επιχειρήματα:

1. Οι άνεμοι ήταν σφοδροί και οι καιρικές συνθήκες ήταν εξαιρετικά επικίνδυνες.
2. Διατέθηκαν πολλά εναέρια μέσα (35 συνολικά αεροπλάνα και ελικόπτερα).

Ακούστε τον αρμόδιο υπουργό Βασίλη Κικίλια να μιλά πριν και μετά την καταστροφή. Πριν, προειδοποιούσε για το επερχόμενο κύμα δυνατών ανέμων και την επικινδυνότητα της περιόδου, μετά, εμφανίστηκε περήφανος για τον όγκο των δυνάμεων πυρόσβεσης που διατέθηκαν, επιμένοντας ιδιαίτερα στην απαρίθμηση των εναερίων μέσων. Ακούστε τον:   

Πριν από τρία ακριβώς χρόνια, σε συνέντευξη Τύπου μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές στην Εύβοια, ο κ. Μητσοτάκης απαντούσε ως εξής στο ερώτημα του Κώστα Σαββόπουλου από την εφημερίδα «Αυγή», σχετικά με την επιλογή της κυβέρνησης να πετάξει στα σκουπίδια την Έκθεση του καθηγητή Γκολντάμερ, καθώς και για τις επικρίσεις που δεχόταν η κυβέρνηση για την αδυναμία της να αντιμετωπίσει μια πυρκαγιά σε περιοχή χωρίς έντονους ανέμους, καθώς και για το γεγονός ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν αρκετά εναέρια μέσα. Ακούστε την απάντηση:

Μητσοτάκης: «Πολλά από αυτά τα οποία λέει ο καθηγητής κ. Γκολντάμερ, νομίζω ότι έχουν μεγάλη σημασία και τα αξιοποιούμε. Το ερώτημα το οποίο θα έθετα εγώ είναι αν η Αντιπολίτευση έχει διαβάσει την έκθεση Γκολντάμερ. Διότι όταν, παραδείγματος χάρη, ακούω από στελέχη της Αντιπολίτευσης να λένε “μα καλά, η πυρκαγιά διαδόθηκε με ανέμους χαμηλής ή μεσαίας έντασης”, εγώ διαβάζω στην έκθεση Γκολντάμερ ότι τα 2/3 των πυρκαγιών διαδίδονται με μέτρια ένταση ανέμου 1 έως 4 μποφόρ. Ή διαβάζω στην έκθεση Γκολντάμερ ότι τα εναέρια μέσα είναι απαραίτητα, αλλά δεν πρέπει να τα θεοποιούμε. Άρα, καλό είναι αυτοί οι οποίοι επικαλούνται την έκθεση Γκολντάμερ να την έχουν διαβάσει και να την έχουν μελετήσει και να μην την χρησιμοποιούν απλά ως ένα φύλλο συκής για να κρύψουν τις δικές τους αδυναμίες ή τις δικές τους ευθύνες». (12.8.2021).

Ποιος θυμάται το Πόρισμα Γκολντάμερ;

Για να εκτιμήσουμε τη σημασία του Πορίσματος Γκολντάμερ, έτσι ώστε να καταλάβουμε τι εννοούσε ο κ. Μητσοτάκης πρέπει να θυμηθούμε ότι ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Φράιμπουργκ Γιόχαν Γκέοργκ Γκολντάμερ κλήθηκε από τον Αλέξη Τσίπρα το καλοκαίρι του 2018, λίγες μέρες μετά τη φονική πυρκαγιά στο Μάτι, να συντονίσει μια διεθνή ανεξάρτητη επιτροπή που θα συντάξει πόρισμα για το πώς θα αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά οι δασικές πυρκαγιές στη χώρα μας («Ένα πολύτιμο πόρισμα στα σκουπίδια», «Εφ.Συν.», 29.8.2021).

Με τον μακροσκελή τίτλο «Επιτροπή για τις προοπτικές διαχείρισης πυρκαγιών δασών και υπαίθρου στην Ελλάδα: Έκθεση της Ανεξάρτητης Επιτροπής που έχει συσταθεί με την Πρωθυπουργική Απόφαση Υ60 (ΦΕΚ 3937/Β/2018) για την ανάλυση των υποκείμενων αιτιών και τη διερεύνηση των προοπτικών διαχείρισης των μελλοντικών πυρκαγιών δασών και υπαίθρου στην Ελλάδα» το Πόρισμα Γκολντάμερ είναι προσβάσιμο στον ιστότοπο της Βουλής.

Ο κ. Γκολντάμερ, ο οποίος είναι πρόεδρος του Παγκόσμιου Παρατηρητηρίου για τις Πυρκαγιές (Global Fire Monitoring Center – GFMC), θεωρείται ένας από τους εξέχοντες επιστήμονες στον τομέα αυτό. Έθεσε ως προϋπόθεση για την αποδοχή της πρότασης να έχει τη συναίνεση του τότε αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ο προφανής λόγος ήταν ότι ο Γερμανός εμπειρογνώμονας ήθελε να εξασφαλίσει ότι η εφαρμογή των προτάσεων της Επιτροπής του δεν θα εξαρτηθεί από τυχόν αλλαγή στα κυβερνητικά έδρανα.

Πράγματι, ο κ. Μητσοτάκης αποδέχτηκε τη συγκρότηση της Επιτροπής. Και μάλιστα, όταν τον Φεβρουάριο του 2019 ολοκληρώθηκε το Πόρισμα και το παρέδωσε η Επιτροπή ιδιοχείρως στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Π. Παυλόπουλο, τον πρόεδρο της Βουλής Ν. Βούτση, τον πρωθυπουργό Αλ. Τσίπρα και τους αρχηγούς όλων των κομμάτων, ο κ. Μητσοτάκης το παρέλαβε με ενθουσιασμό, δηλώνοντας μάλιστα ότι «αποτελεί το προσχέδιο για τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσουμε». Το Πόρισμα έγινε λίγο αργότερα αποδεκτό από όλες τις πτέρυγες της Βουλής σε ειδική συνεδρίαση της αρμόδιας επιτροπής. Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ προετοίμασε τη θεσμική εφαρμογή των συμπερασμάτων του. Μόνο που λίγους μήνες αργότερα ο κ. Μητσοτάκης έγινε πρωθυπουργός και ματαίωσε κάθε σχετική διεργασία.

Μητσοτάκης εναντίον Γκολντάμερ

Η αλήθεια, δηλαδή, είναι ότι παρά τα όσα έλεγε το 2021 ο κ. Μητσοτάκης, ο ίδιος είχε πετάξει στα σκουπίδια το σημαντικό Πόρισμα Γκολντάμερ, το οποίο μάλιστα, όπως είχε αναφέρει στη Βουλή το 2021 ο Αλέξης Τσίπρας «υιοθετήθηκε από την κυβέρνηση της Πορτογαλίας αλλά και από τον ΟΟΣΑ, καθώς και την 7η Διεθνή Διάσκεψη για τις Δασικές Πυρκαγιές».

Αυτό που ενοχλούσε το «επιτελικό κράτος» του κ. Μητσοτάκη στο Πόρισμα Γκολντάμερ είναι ότι στηρίζεται στην ανάπτυξη μηχανισμών ενός κοινωνικού κράτους, αναφέρεται στην ενίσχυση της δασικής υπηρεσίας και αποκλείει τις λύσεις ενός γραφειοκρατικού προσωποκεντρικού συστήματος που αδυνατεί να συντονίσει τους δεκάδες ασύμβατους μηχανισμούς. Εξάλλου το Πόρισμα αποδίδει το πρόβλημα στην Ελλάδα μεταξύ άλλων και στο γεγονός ότι έχει υιοθετηθεί ένα «μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης που αντιλαμβάνεται τον δασικό χώρο ως γεωτεμάχιο και όχι ως παραγωγικό πόρο» (σ. 141).

Αλλά υπάρχει και ένας δεύτερος λόγος –κρυφός αυτός– που ο κ. Μητσοτάκης νιώθει αποστροφή για το Πόρισμα αυτό, αλλά και τον ίδιο τον συντονιστή του. Προτού ακόμα ξεκινήσουν οι εργασίες της Επιτροπής ο κ. Γκολντάμερ είχε παραχωρήσει μια εκτενή συνέντευξη στο ΑΠΕ, στην οποία ανέτρεπε μία προς μία τις αιτιάσεις της Ν.Δ. για τις ευθύνες της κυβέρνησης στην πυρκαγιά στο Μάτι.

Στο ερώτημα εάν ήταν δυνατή η κατάσβεση δύο ταυτόχρονα εξελισσόμενων πυρκαγιών στη δυτική και ανατολική Αττική είχε απαντήσει: «Όχι, διότι στο Μάτι η πυρκαγιά εξελίχτηκε εντός λίγων λεπτών», με την πρόσθετη επισήμανση ότι ακόμη και οι Αμερικανοί πυροσβέστες αδυνατούν να αντιμετωπίσουν πυρκαγιές με ανέμους 120 χιλιομέτρων την ώρα. Εκείνο που ασφαλώς δεν μπορεί να χωνέψει ο κ. Μητσοτάκης είναι το γεγονός ότι ο κ. Γκολντάμερ είχε απαντήσει αρνητικά και στο ερώτημα αν ήταν δυνατή η εκκένωση στο Μάτι: «Όχι, σε αυτές τις συνθήκες το τυχόν σχέδιο εκκένωσης δεν θα μπορούσε να έχει λειτουργήσει [δεδομένου] ότι η φωτιά επεκτάθηκε πάρα πολύ γρήγορα και με μεγάλη δριμύτητα» (συνέντευξη στον Αντώνη Πολυχρονάκη, ΑΠΕ, 4.8.2018).

Ο Γκολντάμερ απαντά στον Μητσοτάκη

Επιστρέφω στην αρχική διάσταση μεταξύ Μητσοτάκη και Κικίλια. Είδαμε ότι το 2021, χρησιμοποιώντας (αλλά διαστρέφοντας εντελώς) τις θέσεις του κ. Γκολντάμερ και τα συμπεράσματα του Πορίσματος, ο κ. Μητσοτάκης υποστήριξε ότι ο ίδιος το έχει μελετήσει, ενώ η αντιπολίτευση όχι. Και το συμπέρασμά του ήταν πως δεν ισχύει το επιχείρημα ότι στην Εύβοια, την Αττική και την Ολυμπία το κυβερνητικό σχέδιο πυρόσβεσης απέτυχε με ασθενείς ανέμους το 2021, ενώ στο Μάτι η καταστροφή έγινε με θυελλώδεις το 2018.

Κατά τον κ. Μητσοτάκη, το επιχείρημα αυτό διαψεύδεται από το Πόρισμα «που λέει ότι τα δύο τρίτα των πυρκαγιών διαδίδονται με ανέμους 1 έως 4 Μποφόρ». Μόνο που το Πόρισμα λέει το ακριβώς αντίθετο. Η πλήρης φράση έχει ως εξής: «Η επίδραση του ανέμου στις πυρκαγιές είναι ο πλέον σημαντικός παράγοντας για το μέγεθος της έκτασης που θα καεί. Τα 2/3 (65,72%) των πυρκαγιών διαδίδονται με μέτρια ένταση ανέμου (1-4 Μποφόρ) και καίνε τις περισσότερες εκτάσεις (43,94%). Αν και μόλις το 1,46% των πυρκαγιών εξαπλώνονται με πολύ ισχυρούς ανέμους (7-9 Μποφόρ), εν τούτοις ευθύνονται για το 8,66% των συνολικά καμένων εκτάσεων» (σ. 54). Και δυο σελίδες νωρίτερα: «Σχεδόν το σύνολο των μεγάλων πυρκαγιών (μεγαλύτερες των 10.000 στρεμμάτων) δασών και υπαίθρου στην Ελλάδα συμβαίνουν με την παρουσία ισχυρών ανέμων (πλέον των 6 Μποφόρ)» (σ. 52).

Σύμφωνα με το Πόρισμα Γκολντάμερ, δηλαδή, η καταστροφή τόσο τεράστιας δασικής έκτασης με ασθενείς ανέμους 2-4 Μποφόρ στην Εύβοια και την Αττική άφηνε εντελώς έκθετη την κυβέρνηση.

Τώρα βέβαια, ο κ. Μητσοτάκης ξεχνά τι έλεγε το 2021 και αποδίδει μέσω Κικίλια όλες τις ευθύνες στους έντονους ανέμους. Όσο για το Πόρισμα Γκολντάμερ, αυτό είναι θαμμένο κάτω από τα καμένα δάση, τα εξοντωμένα ζώα και τις πυρπολημένες περιουσίες χιλιάδων πολιτών.