Scroll Top
vouli-floridis
ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ ΦΛΩΡΙΔΗ:
Ο φαύλος κύκλος των χαμένων νομοθετών

Καταιγισμός αντιδράσεων για τις χαοτικές αλλαγές που φέρνουν στη Δικαιοσύνη και στο σωφρονιστικό σύστημα οι τροποποιήσεις στους Ποινικούς Κώδικες. Σκληρή κριτική με σημαντικές παρεμβάσεις από νομικούς και ακαδημαϊκούς σε εκδήλωση που διοργάνωσαν η Ελληνική Εταιρεία Ποινικού Δικαίου και η Ένωση Ελλήνων Ποινικολόγων.

της Άντας Ψαρρά

[18.12.2023]

Άλλη μια «ένδοξη» πανευρωπαϊκή πρωτιά φαίνεται να διεκδικεί επί κυβερνήσεων Μητσοτάκη η Ελλάδα. Η πρώτη ήταν όταν με εντολή του το μισό υπουργείο Δικαιοσύνης μαζί με το κομμάτι των φυλακών και του σωφρονιστικού συστήματος πέρασαν στην κυριότητα του υπ. ΠροΠο. Κανείς δεν φανταζόταν τότε ότι οι φόβοι θα αναποδογύριζαν και ότι στο υπ. Προ.Πο. έφτασαν να «τρέμουν» με την αλόγιστη ποινικοποίηση και ειδικά με το νέο αποκρουστικό και αντισυνταγματικό σχέδιο νόμου Φλωρίδη. Ήδη τόσο η νέα γ.γ. Αντεγκληματικής Πολιτικής, Δήμητρα Λιγούρα («Χαοτικές αλλαγές στις φυλακές», «Εφ.Συν.», 4.10.2023), όσο και στελέχη της Ομοσπονδίας των Σωφρονιστικών, όπως ο Σπ. Καρακίτσος, παλιός σύντροφος του Γ. Φλωρίδη, τ. πρόεδρος της Ομοσπονδίας (ΟΣΥΕ), που αποδίδει σε πλήρη αδιαφορία κι όχι σε κάποιο λάθος του υπουργείου Δικαιοσύνης τις συνέπειες των νέων αυτών αλλαγών του Π.Κ. («Σπύρος Καρακίτσος: Δεν χωράνε άλλοι!», 4.12.2023), έχουν γραπτώς εκφράσει τη δυσφορία τους για το σχέδιο νόμου, που διαπνέεται από το σύνθημα να γεμίσουν οι φυλακές κι αν δεν φτάνουν θα φτιάξουμε κι άλλες, ενώ μέχρι τότε οι κρατούμενοι «ας φάνε παντεσπάνι» στα πατώματα.

Και μπορεί μεν η κατευθυνόμενη και μεθοδική προπαγάνδα τρόμου στους πολίτες από τα μιντιακά κέντρα και τους πυλώνες της Δεξιάς να θεμελίωσαν επί χρόνια πρόσφορο έδαφος για περισσότερη αυστηροποίηση, μεγαλύτερες ποινές και αυταρχισμό, όμως το τωρινό «grexit» Φλωρίδη από το Ευρωπαϊκό και το Διεθνές Δίκαιο, την ΕΣΔΑ, το ελληνικό Σύνταγμα και την τόσο ακραία επίδειξη ποινικού λαϊκισμού μάλλον ούτε αυτοί την περίμεναν στο εκτρωματικό αυτό δείγμα κακής νομοθέτησης.

Η γκάμα των σφοδρών αντιδράσεων έχει πάρει μορφή χιονοστιβάδας σε όλους τους χώρους που συγκροτούν τον πυλώνα της δικαιοσύνης, της επιστήμης και όσων επιμένουν να ζητούν σεβασμό των δικαιωμάτων του ατόμου. Σε προηγούμενα δημοσιεύματα της «Εφ.Συν.» αναφερθήκαμε στα ακραία μέτρα που εισάγει το συγκεκριμένο τερατούργημα, της υποβάθμισης των εγγυήσεων του πολίτη για δίκαιη δίκη, αλλά και της υποτίμησης με συρρικνώσεις του ρόλου των δικαστικών λειτουργών και των δικηγόρων («Στον πάγκο του Γ. Φλωρίδη τα δικαιώματα», «Εφ.Συν.», 29.11.2023, και «Οι Ποινικοί Κώδικες, ο υπουργός Δικαιοσύνης και οι… άλλοι», «Εφ.Συν.», 11.12.2013).

Σε ένα πλήρες και τεκμηριωμένο νομικό κείμενο στις 8 Δεκεμβρίου κατέγραψαν τις αντιρρήσεις τους επί του συνόλου και επί των άρθρων του σχεδίου νόμου Φλωρίδη  οι δικαστικοί που αποτελούν τη μειοψηφία του Δ.Σ. της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων, τις οποίες εξέφρασαν και στις τοποθετήσεις τους στη Γ.Σ., παρά το γεγονός ότι παραμένουν εξαιρετικά χαμηλόφωνες οι αντιρρήσεις του προεδρείου της ΕνΔΕ. «Στη χώρα μας πλέον η επιστήμη έχει παραμεριστεί για χάρη ενός λαϊκού εντυπωσιασμού. Το νομοσχέδιο που έρχεται στη διαβούλευση είναι χαρακτηριστικό δείγμα αντιεπιστημονικού κειμένου που υπόκειται μόνο στην ανάγκη επικοινωνιακής πολιτικής. Και μόνο το γεγονός ότι γίνονται τέτοιες βαθιές αλλαγές σε δύο βασικά νομοθετήματα χωρίς να υπάρχει νομοπαρασκευαστική επιτροπή, χωρίς τη σύμπραξη νομικών επιστημόνων, φανερώνει την επιστημονική ένδεια. Οι αλλαγές στους Κώδικες δεν αποτελούν προϊόν ωρίμανσης μιας εξελικτικής διαδικασίας ούτε υπόκεινται στον ορθό λόγο. Γι’ αυτό είναι και θνησιγενείς. Αντικαθίστανται από νέες διατάξεις σε σύντομο χρόνο ανάλογα με την πολιτική συγκυρία και την ειδησεογραφία» (ολόκληρο το κείμενο είναι αναρτημένο στο antimolia.gr).

Σε παρόμοιο πνεύμα ήταν και η ανακοίνωση της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων στις 9.12.2013: «Πρόκειται για μια πολλοστή πρωτοβουλία της Κυβέρνησης που υπακούει στα κελεύσματα του ποινικού λαϊκισμού και αποτελεί οπισθοδρόμηση για το ποινικό δίκαιο. Χωρίς να έχει συσταθεί νομοπαρασκευαστική επιτροπή και χωρίς αιτιολογική έκθεση το υπό διαβούλευση σχέδιο νόμου εισάγει “εισαγγελικής” έμπνευσης και σκοπιμότητας διατάξεις, με αυστηροποίηση των ποινών και της έκτισής τους, συρρικνώνει θεμελιώδεις εγγυήσεις και δικαιώματα του κατηγορουμένου, παραβιάζοντας τις αρχές της δίκαιης δίκης, και οδηγεί σε ανεπιεικείς και ανεφάρμοστες καταστάσεις, λαμβανομένης υπ’ όψιν και της κατάστασης στην οποία βρίσκονται τα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας».

Επιλέξαμε να παρακολουθήσουμε την εκδήλωση που διοργάνωσαν την περασμένη Τετάρτη η Ελληνική Εταιρεία Ποινικού Δικαίου (ΕΕΠΔ) και η Ενωση Ελλήνων Ποινικολόγων (ΕΕΠ). Δύσκολα ο κ. Φλωρίδης θα μπορεί να μιλήσει εδώ για «δικαιωματιστές» που επιτέλους πρέπει να τελειώνουμε με αυτούς. Απομαγνητοφωνήσαμε όλες τις ομιλίες των εισηγητών, της «αφρόκρεμας» ακαδημαϊκών και δικηγόρων της εκδήλωσης που είχε τίτλο «Το νομοσχέδιο του υπ. Δικαιοσύνης: αναμόρφωση ή παραμόρφωση του ποινικού συστήματος;» και το πλήρες κείμενο θα αναρτηθεί σήμερα στην ηλεκτρονική ιστοσελίδα της «Εφ.Συν.» και ίσως καταδεχτεί να ρίξει μια ματιά και ο πολυάσχολος υπουργός Δικαιοσύνης. Εδώ θα αναφέρουμε ελάχιστα μόνο αποσπάσματα. Την εκδήλωση προλόγισε και συντόνισε η κ. Καϊάφα-Γκμπάντι (ομ. καθηγήτρια ΑΠΘ).

 

Ιωάννης Γιαννίδης
(πρόεδρος ΕΕΠΔ, ομ. καθηγητής ΕΚΠΑ)

Χαρακτήρισε βαθύτατα προβληματικό το νομοσχέδιο κάνοντας λόγο για «εγγενείς αδυναμίες ενός πρωτόγονου πολιτικού βολονταρισμού (που σημαίνει ότι το πρωτείο δίνεται στη βούληση και όχι στον νου)» που είναι χαρακτηριστικό του νομοσχεδίου. «Αυτές οι αδυναμίες θα ήταν γραφικές αν δεν ήταν επικίνδυνες». Επισήμανε την αδιανόητη πρωτοτυπία να παραμένουν ανώνυμοι οι συντάκτες ενός νομοσχεδίου που «εμπνέεται από το ιδεώδες του Νόμου και της Τάξης με μοναδικό αντίβαρο την οργάνωση των εναλλακτικών της στέρησης ελευθερίας ποινών. Το όραμα του νόμου είναι αντιμεταρρυθμιστικό, προσανατολισμένο σε εγκληματολογικές αντιλήψεις παρωχημένων εποχών αποτυχημένες και με τη λογική ότι η απλοποίηση λύνει τα προβλήματα. Και μέσα από το όραμα αυτό διακρίνεται το θλιβερό πρόσωπο του ποινικού λαϊκισμού, αυτού που υποτίθεται ότι θεραπεύει και υπηρετεί τη λαϊκή βούληση». Αναδύεται ακόμα «η βαθιά περιφρόνηση προς τον επιστημονικό λόγο μέσα από έναν επιεικώς απληροφόρητο βολονταρισμό και η βαθιά περιφρόνηση προς οτιδήποτε έχει καταστεί ευρωπαϊκή σωφρονιστική πολιτική».

 

Ηλίας Αναγνωστόπουλος
(πρόεδρος ΕΕΠ, ομ. καθηγητής ΕΚΠΑ)

«Συζητάμε αυτό το σχέδιο νόμου το οποίο έχει και μία πρωτοτυπία -το εννοώ αρνητικά- στον τίτλο του που τιτλοφορείται ως παρεμβάσεις στον Ποινικό Κώδικα! Έχουμε δηλαδή ένα νομοθέτημα με το οποίο ο νομοθέτης δεν θέλει να τροποποιήσει, θέλει να παρέμβει. Πιθανό να ταίριαζε ακόμα καλύτερα η λέξη να επέμβει! Διότι περί αυτού πρόκειται εδώ». Μίλησε για τη σημασία των σύμμετρων νομοπαρασκευαστικών επιτροπών και την πολύχρονη εμπειρία του σε αυτές, αντίθετα με τους τωρινούς αόρατους συντάκτες. «Είναι ένα νομοσχέδιο ανησυχητικά οπισθοδρομικό. Επαναφέρει στη ζωή αποτυχημένους θεσμούς του παρελθόντος, εφαρμόζει αποτυχημένες συνταγές και για το ουσιαστικό και για το δικονομικό ποινικό δίκαιο και διαπνέεται από τη νοοτροπία “ας επαναφέρουμε τα παλιά κακώς κείμενα γιατί αυτά είχαμε συνηθίσει και μάθει και δεν θέλουμε να μας τα αλλάζουν”». Διεξοδικά τοποθετήθηκε στο θέμα της εγκληματικής οργάνωσης, την υποχρέωση του δικαστή να μεταχειρίζεται πλέον τον κατηγορούμενο ως εργαλείο για τον εκφοβισμό των πολλών. «Πλήττεται η δικαστική ανεξαρτησία διότι ενώ η προσαρμογή της ποινής και η απόφαση για το ανασταλτικό ή μη πρέπει να είναι μόνον έργο του δικαστή που κρίνει και την προσωπικότητα του δράστη, το κάνει προκαταβολικά ο νομοθέτης, ενώ αυτό προσβάλλει βαρύτατα και το τεκμήριο αθωότητας».

 

Αλέξανδρος Δημάκης
(γ.γ. ΕΕΠΔ, αν. καθηγητής ΕΚΠΑ)

Ο καθηγητής ανέλυσε όλη την παράνοια της εξίσωσης της απλής συνέργειας και της απόπειρας με τις τετελεσμένες πράξεις του φυσικού αυτουργού, εξηγώντας το γιατί γίνεται και το πού οδηγεί: «Πρόκειται για αποφάσεις προγνωστικού χαρακτήρα που δεν τιμωρούν κάτι το οποίο έγινε αλλά κάτι το οποίο πάει να γίνει». Αναφέρθηκε στις καινοφανείς επιλογές για τιμωρία με δήμευση περιουσίας του δράστη εμπρησμού από αμέλεια και από πρόθεση κατά παράβαση βασικών άρθρων του Συντάγματος και της ΕΣΔΑ, σημειώνοντας πως «έχουμε μια πάρα πολύ προβληματική διάταξη η οποία πάει να δημιουργήσει ένα ρήγμα στη συνταγματική μας τάξη. Ξεκινάει από ένα πιασάρικο σημείο, διότι ποιος δεν θέλει να τιμωρούνται οι εμπρηστές των δασών. Αυτό αύριο θα επεκταθεί, θα πάμε και σε άλλα κοινώς επικίνδυνα εγκλήματα και μετά θα λέμε κι εκεί να δημευτεί. Μετά θα πάμε στη δήμευση για δράστες διατάραξης οικιακής ειρήνης, μετά θα πάμε στους χούλιγκαν κι έτσι ξεκινάει ένα ρήγμα». Μίλησε για την αντισυνταγματικότητα κατάργησης αρμοδιοτήτων των Μεικτών Ορκωτών Δικαστηρίων και ποιες θα είναι οι επιπτώσεις αν στερηθούν οι ένορκοι την αρμοδιότητα διάγνωσης ελαφρυντικών. Επιπτώσεις που καθόλου δεν θα αρέσουν στον υπουργό.

 

Τόνια Τζαννετάκη
(επ. καθηγήτρια ΕΚΠΑ)

«Ξεκινώντας από την παραδοχή ότι ζητούμενο από την ποινική πολιτική είναι η τήρηση του (σωστού) μέτρου στην τιμώρηση, θα πρέπει να θεωρήσουμε προβληματική τόσο την ατιμωρησία όσο και την τιμωρητικότητα, τόσο το έλλειμμα όσο και την υπερβολή». Αναφέρθηκε στις διαχρονικές προσπάθειες μείωσης του πληθυσμού των φυλακών με αποσπασματικά μέτρα μέχρι την ώρα που ψηφίστηκαν οι νέοι Κώδικες του 2019 και τη βλαπτική ταύτιση των προσπαθειών αποσυμφόρησης με τον Νόμο Παρασκευόπουλου. Αναφέρθηκε διεξοδικά στις άκρως προβληματικές διατάξεις, ενώ εξαιρετικά ενδεικτική ήταν η αναφορά της για το αμερικανικό μοντέλο τιμωρίας που εγκαθιδρύεται στην Ελλάδα με το νέο νομοσχέδιο. «Στη θέση ενός εναρμονισμένου με τα ευρωπαϊκά δεδομένα συστήματος ποινών, ακολούθησαν, συνειδητά ή ίσως και όχι, μια αμερικανικού τύπου συνταγή, η οποία στηρίζεται στο δίπολο “τιμωρητικότητα και αχρήστευση”, πολιτική που κατέστησε τις ΗΠΑ την πλέον τιμωρητική χώρα παγκοσμίως. Την ευρωπαϊκή αντίληψη για τον ρόλο της στερητικής της ελευθερίας ποινής ως έσχατης λύσης, μέσω της ενίσχυσης και ανάπτυξης στον μέγιστο δυνατό βαθμό των εκτιόμενων στην κοινότητα ποινών, καθώς και την αντίληψη για τη σημασία της αρχής της φειδούς σε σχέση με τη διάρκειά της, αντικατέστησε με το επιστημονικά όχι απλώς ατεκμηρίωτο αλλά εξοβελιστέο δόγμα prison works: η φυλακή είναι αποτελεσματική».

 

Χάρης Δαλακούρας
(αντιπρόεδρος ΕΕΠΔ, καθηγητής ΔΠΘ)

Μέσα από 16 παρατηρήσεις κατέδειξε και αυτός τις προβληματικές ρυθμίσεις του νομοσχεδίου, καταβαραθρώνοντας όλα τα επιχειρήματα Φλωρίδη περί επιτάχυνσης και πάταξης της ατιμωρησίας αλλά και όλες τις ρυθμίσεις που αλλοιώνουν το δικαστικό έργο. «Η επιτάχυνση κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 της ΕΣΔΑ και στο άρθρο 14 του Διεθνούς Συμφώνου Νομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων. Η αξίωση για επιτάχυνση -αυτονόητο είναι άλλωστε- της ποινικής διαδικασίας οριοθετείται με βάση συγκεκριμένες αρχές. Την αρχή της δικαιότητας, την αρχή της δικαιοκρατικότητας και βεβαίως της ουσιαστικής αναζήτησης της αλήθειας. Υπό την έννοια αυτή, η υπέρβαση των ορίων που θέτουν οι τρεις αρχές αυτομάτως καθιστά έωλη οποιαδήποτε διαδικασία επικαλούμενης επιτάχυνσης». Εξήγησε για ποιον λόγο παραβιάζονται όλες οι παραπάνω αρχές δεδομένου ότι μεταξύ άλλων «οι αυξανόμενες περικοπές υπερασπιστικών δικαιωμάτων, η συρρίκνωση ένδικων μέσων, ο περιορισμός λειτουργικής αρμοδιότητας συμβουλίων, η κατάργηση διατάξεων σχετικών με ελεγκτικούς μηχανισμούς αλλά και η διεύρυνση της ύλης δικαστηρίων μονομελούς σύνθεσης καθίστανται εξ υπαρχής προβληματικές, θέτουν εν αμφιβόλω όχι μόνο δομικές συνιστώσες του δικονομικού συστήματος, αλλά και την ίδια την εμπιστοσύνη του κοινού στον μηχανισμό απονομής της ποινικής δικαιοσύνης».

 

Αριστομένης Τζαννετής
(γ.γ. ΕΕΠ, αν. καθηγητής ΕΚΠΑ)

Τελευταίος και με πολύ χιούμορ μίλησε ο κ. Τζαννετής «με τόσα που άκουσα αρχίζω και αισθάνομαι οίκτο και για το νομοθέτημα, με τόσα που έχει ακούσει, να προσθέσω και εγώ τότε την κριτική μου αφού αντέχετε και εσείς»! Προχώρησε και αυτός με αυστηρή κριτική και στη «χίμαιρα» της επιτάχυνσης: «Είναι σαφές ότι η καμπύλη αυτού του νομοσχεδίου διαμορφώνεται από επικοινωνιακές σκοπιμότητες. Δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία φορά που ο Έλληνας νομοθέτης σύρεται πίσω από την επικαιρότητα. Έχουμε -και αυτό είναι μια νοσηρή και δυστοπική κατάσταση- έναν μεγεθυντικό δημοσιογραφικό φακό, ο οποίος διογκώνει τις υποθέσεις και καλλιεργεί στο κοινό το αίσθημα της ατιμωρησίας ή της πρόβλεψης επιεικών ποινών. Τη σκυτάλη λοιπόν παίρνει ο νομοθέτης, ο οποίος για να εναρμονιστεί με αυτό το κοινό περί δικαίου αίσθημα, το οποίο έχει ήδη καλλιεργηθεί από τη δημοσιογραφική προβολή των υποθέσεων, έρχεται και αυστηροποιεί το πλαίσιο ποινών. Μέχρι να τελεστεί ένα άλλο βαρύτερο έγκλημα -που είναι ή εμφανίζεται βαρύτερο- που να φαίνονται οι προηγούμενες αυστηρές ποινές επιεικείς και ούτω καθεξής. Βρισκόμαστε λοιπόν σε έναν φαύλο  κύκλο, τον κύκλο των χαμένων νομοθετών. Τουλάχιστον όμως μέχρι σήμερα οι “χαμένοι νομοθέτες” ήσαν γνωστοί, είχαν ονοματεπώνυμο, ήταν ανοιχτοί στην κριτική. Ο κ. Αναγνωστόπουλος έγραψε ένα άρθρο στην “Καθημερινή”, το οποίο επιγράφεται “Στην κουζίνα του υπουργείου”, θέλοντας να πει ότι αυτό το νομοθέτημα μαγειρεύτηκε σε μια κουζίνα χωρίς να ξέρουμε τις συνθήκες υπό τις οποίες μαγειρεύτηκε. Ο υπουργός Δικαιοσύνης, λοιπόν, βγαίνει και λέει ότι “τουλάχιστον η κουζίνα μας ήταν καθαρή”. Ωραία. Ήταν καθαρή η κουζίνα. Αλλά, ξέρετε, όταν πάει κανείς να φάει σε ένα εστιατόριο, αυτό που τον ενδιαφέρει είναι και η ποιότητα του φαγητού. Έτσι δεν είναι; Δεν με ενδιαφέρει εμένα μόνο αν είναι καθαρή η κουζίνα. Το φαγητό το οποίο παρασκευάστηκε και μας προσφέρεται και άνοστο είναι και κακό για την υγεία της δικαιοσύνης. Και κακό κάνει και ψάχνουμε τον μάγειρα».

Προτιμήσεις Απορρήτου
Όταν επισκέπτεστε τον ιστότοπό μας, ενδέχεται να αποθηκεύει πληροφορίες μέσω του προγράμματος περιήγησής σας από συγκεκριμένες υπηρεσίες, συνήθως με τη μορφή cookies. Εδώ μπορείτε να αλλάξετε τις προτιμήσεις απορρήτου σας. Λάβετε υπόψη ότι ο αποκλεισμός ορισμένων τύπων cookies μπορεί να επηρεάσει την εμπειρία σας στον ιστότοπό μας και τις υπηρεσίες που προσφέρουμε.