της Αλκμήνης Ψιλοπούλου

[14.8.2024]

Την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, είναι η τρίτη μέρα μετά το ολοκαύτωμα της Αττικής, που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο σαν ένα εφιαλτικό τελετουργικό στη χώρα. Βλέποντας τις ζοφερές εικόνες από την τηλεόραση, θυμήθηκα το βιβλίο του νομπελίστα συγγραφέα Γουίλιαμ Γκόλντινγκ, «Οι κληρονόμοι». Αναφέρεται στην μετάβαση από τον άνθρωπο του Νεάντερνταλ στον homo sapiens, η παρουσία του οποίου σήμανε το θάνατο του Νεάντερνταλ. Ο καρποσυλλέκτης, δεν είχε ακόμη εφεύρει την ομιλία, και λειτουργούσε με εικόνες. Κάποια στιγμή λοιπόν, στη ζωή των πρώτων ανθρώπων πάνω σε ένα νησί, εμφανίζονται οι «καινούργιοι άνθρωποι». Και η εποχή του Νεάντερνταλ πεθαίνει.

Στο παρακάτω απόσπασμα, εκφράζεται η τρομακτική αποκάλυψη ότι στο νησί όπου ζουν οι πρώτοι άνθρωποι, έχουν εισβάλει και κάποιοι άλλοι:

[…] «Δεν μπορούσαν να μη δουν αμέσως τα σημάδια του άλλου. Ο καπνός του ανέβαινε απ’ το κέντρο του νησιού…Ο καπνός ανέβαινε πυκνός και στριφογύριζε, μέχρι να απλωθεί και να σβήσει… Η Φα και ο Λοκ αναλογίστηκαν τον καπνό χωρίς να μπορούν να δώσουν κάποια εξήγηση σύμφωνα με τις εικόνες που είχαν στο μυαλό τους. Υπήρχε καπνός στο νησί, υπήρχε ένας άλλος άνθρωπος στο νησί. Στη δική τους ζωή δεν υπήρχε κανένα σημείο αναφοράς.

Στο τέλος η Φα γύρισε κι ο Λοκ είδε πως έτρεμε.

«Γιατί;»

«Φοβάμαι»….

Η φωτιά ξαφνικά αναβόσβησε. Ο Λοκ ανοιγόκλεισε κι αυτός τα μάτια. Η φωτιά είχε χαθεί όχι εξαιτίας των κλαδιών, αλλά επειδή κάποιος είχε μπει μπροστά της, κάποιος τόσο σκούρος όσο και τα κλαδιά.

Ο Λοκ τράνταξε την κορυφή της οξιάς

«Έι, καινούργιοι άνθρωποι!»

Η φωτιά αναβόσβησε δυό φορές. Ξαφνικά ο Λοκ κατάλαβε από αυτό το πηγαινέλα ότι υπήρχαν περισσότεροι από ένας άνθρωποι. Η έξαψη που του δημιουργούσε αυτή η μυρωδιά, που τόσο τον ζάλιζε, του ξανάρθε. Κούνησε την κορυφή του δέντρου, σαν να επρόκειτο να τη σπάσει.

«Έι, καινούργιοι άνθρωποι»…

«Οι καινούργιοι άνθρωποι είναι σαν λύκος και μέλι, σάπιο μέλι, και σαν ποτάμι.»

«Είναι σαν φωτιά στο δάσος»

«Τώρα είναι όπως τότε που η φωτιά πέταξε μακριά κι έφαγε τα δέντρα».

Λοιπόν, «οι καινούργιοι άνθρωποι είναι σαν φωτιά στο δάσος».

Συνειρμικά, πέταξε και το δικό μου το μυαλό σε εικόνες παλιές, σε εμπειρίες και βιώματα, τότε που ζούσα στο πατρικό μου σπίτι, σε ένα λόφο, μέσα σε ένα πυκνό πευκοδάσος στο Σούνιο, στις υπώρειες του Εθνικού Δρυμού. Τότε που τα σπίτια στην περιοχή μετριόντουσαν στα δάχτυλα. Τότε που κυνηγούσαμε τις φωτιές…

Στα πύρινα εκείνα καλοκαίρια , τα πλάσματα του δάσους που έχαναν τις φωλιές τους από την πυρκαγιά, κατέβαιναν κάτω στην παραλία για να σώσουν τη ζωή τους. Ένα τέτοιο καλοκαίρι, μετά από μια πυρκαγιά, είχαμε δει μια αλεπουδίτσα που είχε κατέβει από το βουνό και κρύφτηκε πίσω από μια ψησταριά στην αυλή ενός σπιτιού κοντά στην παραλία. Φαινόταν μόνο η φουντωτή ουρά της, και μόλις μας είδε, αλλόφρων από τον πανικό, το έβαλε στα πόδια.

Μετά το 2000, οι ομάδες εθελοντών πυροπροστασίας, που αργότερα ονομάστηκαν «πολιτικής προστασίας», άρχισαν να οργανώνονται πιο συστηματικά.

Εμείς, τα παιδιά των παλαιών οικογενειών που είχαν σπίτια-εξοχικά κυρίως- στην περιοχή, συμμετείχαμε σε αυτές τις ομάδες αποτελούμενες κυρίως από μόνιμους κατοίκους του Λαυρίου και του Σουνίου, αλλά και από παραθεριστές, κυνηγούς και άλλες κοινωνικές ομάδες. Είχαμε άλλωστε γίνει κι εμείς πλέον μόνιμοι κάτοικοί του.

Θυμάμαι που μαζευόμασταν γύρω στον Απρίλη-Μάη κοντά στο Δημαρχείο και παίρναμε μαθήματα-σεμινάρια για το πώς να αντιμετωπίζουμε τις φωτιές. Εκεί λοιπόν, ο έμπειρος αρχηγός του πυροσβεστικού σώματος Λαυρεωτικής, μας έλεγε πολύ ενδιαφέροντα πράγματα: όπως, ότι τη φωτιά πρέπει να την χτυπάς από πίσω κι όχι από μπροστά, γιατί αλλιώς την τροφοδοτείς αντί να την σβήσεις. Κι ακόμα, ότι όταν προλάβεις τη φωτιά  στην πρώτη φλόγα ή μόλις δεις τον πρώτο καπνό, μπορείς να τη σβήσεις ακόμα και με έναν κουβά ή με ένα κλαδί. Όταν όμως καθυστερήσεις, θα ξεφύγει και θα πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.

Τότε, δεν υπήρχαν ακόμη τόσα εναέρια μέσα και η δράση τους ήταν περιορισμένη.

Μόλις έμπαινε ο Ιούνιος, αρχίζαμε τις περιπολίες. Κάτοικοι, παραθεριστές, κυνηγοί, οργανώναμε  τις ομάδες μας και τις βάρδιες μας, με υπεύθυνο τον αρχηγό που είχαμε επιλέξει στις συγκεντρώσεις μας.

Είχαμε μαζί μας κιάλια, φορούσαμε μπότες και το βράδυ φωσφορίζοντα γιλέκα για να φαινόμαστε στο σκοτάδι. Και παίρναμε σβάρνα τα βουνά  και τα λαγκάδια. Στην καρδιά του Εθνικού Δρυμού, κατοπτεύαμε την περιοχή μέχρι τα Λεγραινά και την Ανάβυσσο, από τις κορυφές του όρους, από το Χάος, την πανοραμική κορυφή με το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας, κάποια πυροφυλάκια και άλλα σημεία με περιμετρική θέα της περιοχής της Λαυρεωτικής- Ακρωτήρι Σουνίου, Ανάβυσσος, Λεγραινά, Κερατέα, Καλύβια κ.ο.κ.

Εκείνες οι μέρες του 2007, ήταν τρομακτικές. Καιγόταν και τότε όλη η Ελλάδα, ίσως όχι στην έκταση και στις διαστάσεις τις σημερινές, αλλά σε πολλές περιοχές της χώρας. Ακόμα και στον Υμηττό θυμάμαι ότι είχε μπει φωτιά, κοντά στου Παπάγου. Ήταν τότε που ο υπουργός Βύρων Πολύδωρας, είχε μιλήσει για «ασύμμετρη απειλή» και για τον «στρατηγό άνεμο»…

Οι περιπολίες μας δεν ήταν μονάχα τη μέρα, αλλά και τη νύχτα. Μετά τη δουλειά, όποιες ώρες μπορούσε ο καθένας, κανόνιζε τη βάρδια του αποτελούμενα από 2-4 άτομα.

Έτσι λοιπόν, μετά τις 4 το απόγευμα, ξεκινούσαμε με τζιπ και ΙΧ, για τα κορφοβούνια.

Κατοπτεύαμε με τα κυάλια από ψηλά μέχρι τη θάλασσα.

Θυμάμαι την αδρεναλίνη στα ύψη. Οι αισθήσεις σε απόλυτη εγρήγορση, για μυρωδιά καμένου, για παρατήρηση κάποιας ύποπτης λάμψης ή για κάποια στήλη καπνού να ανεβαίνει προς τον ουρανό. Ορισμένοι γείτονες αλλά και απλοί πολίτες, έλεγαν, «η φωτιά δεν θα μας πιάσει, είναι μακριά». Και προσπαθούσαμε να τους εξηγήσουμε πως το «μακριά» είναι σχήμα λόγου. Διότι η φωτιά έχει τους δικούς της νόμους και κανόνες. Είναι απρόβλεπτη. Η δύναμή της ανυπολόγιστη.

Στις περιπολίες μας, μοιράζαμε φυλλάδια στους περιοίκους με οδηγίες για τις φωτιές, ενώ όταν ανέβαιναν τα μπωφόρια είχαμε τα μάτια μας δεκατέσσερα για ύποπτα μπάρμπεκιου, για εργασίες με οξυγονοκόλληση, για σπασμένα γυαλιά πεταμένα μέσα στα πουρνάρια, για πεταμένους πάτους μπύρας, για περίεργα μηχανάκια αφημένα κάτω από ένα δέντρο.

Στο τέλος, πήραμε την εντολή να ελέγχουμε, με σταθμευμένα τα αυτοκίνητά μας, την είσοδο και την έξοδο στον Δρυμό, σταματώντας όλα τα οχήματα που πήγαιναν για να μπουν στο δάσος και γυρνώντας τα πίσω με αναστροφή.

Τα βράδια, ήταν άλλη κατάσταση. Οι ώρες μέσα στο απόλυτο σκοτάδι περνούσαν αργά και βασανιστικά, η νύστα, η πείνα και η κούραση μας πολιορκούσαν. Καθισμένοι σε πρόχειρες καρέκλες ή σκαμνάκια, διηγούμασταν ιστορίες από τη ζωή μας, όπως παλιά οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας, τραγουδούσαμε μουρμουριστά λαϊκά τραγούδια και λέγαμε καλαμπούρια. Αλλά όλα αυτά, δεν μπορούσαν να αποσπάσουν το μυαλό και την ψυχή μας από τη θλίψη. Η μυρωδιά της φωτιάς είχε νοτίσει τα ρουθούνια μας και οι ανταύγειες από τις φλόγες πέρα στον ορίζοντα υπόβοσκαν καίγοντας την ψυχή μας. Κι η καρδιά μας ήταν γεμάτη λυγμούς για τα δέντρα που καίγονταν, για τα ζώα που έχαναν τα σπίτια τους, για τα ορφανά πουλάκια, τα κουνάβια, τις αλεπούδες, που τα τύλιγαν οι φλόγες και που έτρεχαν αλλόφρονα τρελαμένα για να σώσουν τη μικρή τους ζωούλα.

Και ύστερα από κάποια χρόνια, φύγαμε κι εμείς, όταν οι φωτιές που κυνηγούσαμε κόντεψαν να γλύψουν το σπίτι μας.*

Τώρα είμαστε κάτοικοι κέντρου Αθηνών. Κοιτάζουμε τις εικόνες του ολοκαυτώματος από την τηλεόραση. Μια παγωμένη θλίψη, ένα κούφιο δάκρυ στα μάτια. Και περιμένουμε τα χειρότερα. Κάθε χρόνο…

*(απόσπασμα από άρθρο της γράφουσας δημοσιευμένο στο ieraterata.blogspot.com)

ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Οικισμοί αυθαιρέτων μέσα σε δάση

Τις 21.000 στρέμματα ξεπερνούν οι οικισμοί αυθαιρέτων μέσα σε δάση στους δήμους Μαραθώνα και Ραφήνας-Πικερμίου. Ακόμα 68.000 στρέμματα δασικών εκτάσεων στον δήμο Μαραθώνα και 19.400 στον δήμο Ραφήνας-Πικερμίου έχουν εκχερσωθεί τις τελευταίες δεκαετίες με νόμιμο ή παράνομο τρόπο. Συνολικά, οι «οικιστικές πυκνώσεις» που έχουν δηλωθεί από δήμους της Αττικής κατά τη διαδικασία κατάρτισης των δασικών χαρτών ξεπερνούν τις 103.000 στρέμματα.

Τα στοιχεία της εταιρείας Ελληνικό Κτηματολόγιο επιβεβαιώνουν αυτό που όλοι γνωρίζουν: η Αττική είναι από τις περιφέρειες με τον μεγαλύτερο αριθμό οικισμών αυθαιρέτων μέσα σε δάση ή δασικές εκτάσεις. Τις εκτενέστερες «οικιστικές πυκνώσεις», δηλαδή οικισμούς αυθαιρέτων μέσα σε δάση που εξαιρούνται από τη διαδικασία ανάρτησης των δασικών χαρτών, έχει δηλώσει ο δήμος Μεγαρέων (17.412 στρέμματα), ενώ ακολουθούν οι δήμοι Σαλαμίνας (12.717 στρ.), Κρωπίας (12.801 στρ.), Μαραθώνα (11.694 στρ.), Ωρωπού (9.853 στρ.), Ραφήνας-Πικερμίου (7.347 στρ.) και Σπάτων-Αρτέμιδας (7.109 στρ.).

Ειδικά για τη Βόρεια, Ανατολική και Νότια Αττική, οι δασικοί χάρτες υποδεικνύουν τον άναρχο τρόπο που αυτή αναπτύχθηκε οικιστικά. Ενδεικτικά:

• Ο δήμος Διονύσου έχει εντάξει στο σχέδιο πόλης 28.785 στρέμματα δασών.
• Ο δήμος Μαραθώνα έχει εντάξει 19.442 στρέμματα δασών, ενώ έχει ξεκινήσει τις διαδικασίες για ένταξη επιπλέον 48.923 στρ.
• Ο δήμος Μαρκόπουλου Μεσογαίας έχει εντάξει 14.740 στρ. και υπό ένταξη 4.220.
• Ο δήμος Ραφήνας-Πικερμίου έχει εντάξει 16.750 στρ. και προς ένταξη 2.657 στρέμματα.
• Ο δήμος Σαρωνικού έχει εντάξει 20.083 στρ. και επιθυμεί να εντάξει ακόμα 10.020 στρέμματα.
• Ο δήμος Σπάτων-Αρτέμιδας έχει εντάξει 16.374 στρ. και σκοπεύει να εντάξει 3.470 στρέμματα.
• Ο δήμος Παλλήνης έχει εντάξει στο σχέδιο 16.281 στρ. και επιθυμεί να εντάξει 4.430 στρ. ακόμα.
• Ο δήμος Κρωπίας έχει εντάξει 7.382 στρ. και επιθυμεί να τα αυξήσει κατά 669 στρέμματα.
• Ο δήμος Λαυρεωτικής έχει εντάξει 9.198 στρ. και επιθυμεί να αποχαρακτηρίσει ακόμα 15.034
• Ο δήμος Ωρωπού έχει εντάξει 14.215 στρ. και επιδιώκει την ένταξη ακόμα 22.915 στρεμμάτων.

Ελάχιστοι είναι οι δασικοί χάρτες της Βόρειας, Νότιας και Ανατολικής Αττικής που έχουν αναρτηθεί. Όλοι έχουν καταρτιστεί περίπου εδώ και μία πενταετία, παρέμεναν όμως στα συρτάρια του υπουργείου Περιβάλλοντος…

(Πηγή: Γιώργος Λιάλιος, «Οικισμοί αυθαιρέτων μέσα σε δάση», «Καθημερινή», 25.7.2018)    

Αλκμήνη Ψιλοπούλου