Scroll Top
Komotini
Αυτό που δεν ειπώθηκε
Η ανάμνηση των γεγονότων του ’90 στην Κομοτηνή

του Σταμάτη Σακελλίωνα

[6.6.2024]

Πέρασαν κοντά 35 χρόνια από τα γεγονότα του ’90 στην Κομοτηνή. Τότε που ένα μαινόμενο πλήθος κατέστρεψε εκατοντάδες μαγαζιά μειονοτικών της πόλης. Ήταν η εποχή που στο πολιτικό προσωπικό της μειονότητας μεσουρανούσε ένας γιατρός, ο Αχμέτ Σαδίκ. Ή, αλλιώς, τότε που η μειονότητα της Θράκης, ζητούσε τα αυτονόητα που είχε στερηθεί. Να μην υπάρχουν εσωτερικά σύνορα, να έχουν το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού, να αρθούν όλες οι απαγορεύσεις που εμπόδιζαν τη ζωή της.

Ήταν τότε που οι ιθαγένειες αφαιρούνταν με ένα απλό σημείωμα της ΕΥΠ. Άλλωστε για την κρατική υπηρεσία πληροφοριών οι μειονοτικοί δεν ανήκαν στους «γνήσιους Έλληνες». Ήταν τότε που το ΥΠΕΞ χρηματοδοτούσε, μέσα από τα περίφημα μυστικά κονδύλια, δημοσιογράφους, εκδότες για να στηρίζουν τον «εθνικό σκοπό». Ήταν τότε που η Μαρία Δαμανάκη είχε επισκεφθεί την Κομοτηνή και φυγαδευόταν από την πίσω πόρτα του δημαρχείου για να γλιτώσει από τις άγριες διαθέσεις ενός οργισμένου πλήθους που έβλεπε τον μειονοτικό γείτονα ως εχθρό. Ήταν τότε που η λέξη Τούρκος, ήταν μια απαγορευμένη λέξη. Λίγα χρόνια πριν τα γεγονότα του ’90 είχαν κατέβει και οι πινακίδες από την «Τουρκική Ένωση Ξάνθης» και την «Τουρκική Νεολαία Κομοτηνής».

Λίγο μετά τα γεγονότα της Κομοτηνής έγινε η περίφημη σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών για την Θράκη: Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, Ανδρέας Παπανδρέου, Χαρίλαος Φλωράκης. Τότε πάρθηκε η πολιτική απόφαση να υλοποιηθεί η πολιτική της ισονομίας και της ισοπολιτείας, αυτήν την πολιτική που θα εκφωνήσει λίγο καιρό μετά, από την κεντρική πλατεία της Κομοτηνής, την πλατεία Ειρήνης, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, «αδειάζοντας» εμφατικά τον τότε νεαρό πολιτικό Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος είχε άλλη λογική στα μειονοτικά ζητήματα, αυτήν της προσήλωσης στον «εθνικό σκοπό», όπως αυτός τον εννοούσε.

 Άλλαξαν αρκετά τις τελευταίες δεκαετίες. Καταργήθηκαν οι μπάρες, καθιερώθηκε η ποσόστωση μειονοτικών για την είσοδο στα ΑΕΙ, δουλεύτηκε για χρόνια το πρόγραμμα ελληνομάθειας μουσουλμανοπαίδων, το γνωστό ως «πρόγραμμα Φραγκουδάκη», που αναγνώριζε πως τα ελληνικά δεν είναι η μητρική γλώσσα της μειονότητας, άρα τα παιδιά της πρέπει να μαθαίνουν τα ελληνικά με τον τρόπο που μαθαίνουν μια ξένη γλώσσα. Το πρόγραμμα συνάντησε πολλές αντιδράσεις από «εθνικώς ανησυχούντες». Όμως άφησε ένα σημαντικό αποτύπωμα στην περιοχή. Επίσης καταργήθηκε το περιβόητο άρθρο 19 του Κώδικα Ιθαγένειας, το οποίο αποτελούσε το εργαλείο του βαθέος κράτους για την αφαίρεση της ιθαγένειας.

Όμως υπάρχουν σοβαρές εκκρεμότητες μέχρι σήμερα. Ο τρόπος εκλογής του μουφτή, οι εκλογές για τις διαχειριστικές επιτροπές των βακουφίων, οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου που δεν υλοποιούνται. Το 2019, με την τότε κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, είχε ετοιμαστεί ένα σχέδιο νόμου για τις εκλογές στα βακούφια, αλλά οι εκλογές του 2019 έστειλαν το νομοσχέδιο αυτό στα αζήτητα. Για τη νέα κυβέρνηση της Ν.Δ. τα ζητήματα της μειονότητας μπήκαν στα αζήτητα. Και ο ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές του 2023 χαρακτηρίστηκε από την κυβέρνηση της Ν.Δ. ως «εθνική εξαίρεση», όσον αφορά στο εκλογικό αποτέλεσμα της Ροδόπης. Ήταν ο μόνος νομός που ο ΣΥΡΙΖΑ είχε βγει πρώτο κόμμα και τούτο γιατί έπαιξε κύριο λόγο η ψήφος της μειονότητας. Ήταν τότε που οι δηλώσεις τοπικών στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ «έπαιξαν» σε όλα τα μέσα γιατί «πυροβολούσαν» το ίδιο τους το κόμμα, λέγοντας πως η έδρα που κέρδισε ο ΣΥΡΙΖΑ, δεν είναι της Αριστεράς, αλλά του τουρκικού προξενείου.

Γυρνώντας πίσω στον χρόνο ψάχνεις να βρεις πόσοι από τους μειονοτικούς που είδαν τις περιουσίες τους να καταστρέφονται το 1990, προσέφυγαν στη δικαιοσύνη. Μόνο έξι. Άλλωστε για τις υπηρεσίες τόσο της Ελλάδας, όσο και της Τουρκίας, οι διεκδικήσεις πρέπει να είναι ελεγχόμενες και εντός ορίων. Αλλιώς μπορεί να υπάρξει πρόβλημα. Πριν από λίγες ημέρες μια απόφαση ενός δικαστηρίου της Κομοτηνής έβγαλε παράνομο τον σύλλογο φίλων της Φενέρ Μπαχτσέ. Ο λόγος; Μα γιατί στο καταστατικό του αναγραφόταν ο όρος Δυτική Θράκη. Αναμενόμενα η απόφαση αυτή θύμισε καταστάσεις στους μειονοτικούς που πίστευαν ίσως πως είχαν περάσει. Πλην όμως το σιδερένιο κράτος ενίοτε υπενθυμίζει με οδυνηρό τρόπο την παρουσία του στους «αφελείς» της ιστορίας. Το κλείσιμο του συλλόγου έπαιξε στα τουρκικά Μ.Μ.Ε. και κάποιοι χαμογέλασαν με το αναπάντεχο «δώρο». Γιατί όσοι παίρνουν αποφάσεις στην Ελλάδα για τα ζητήματα της μειονότητας μερικές φορές ξεχνούν πως υπάρχει και μειονότητα Ρωμιών στην Πόλη. Αλλά θα μου πείτε αυτές είναι λεπτομέρειες ήσσονος σημασίας. 

Πέρασαν 35 χρόνια από τα γεγονότα του ’90. Αλλά επί της ουσίας δεν συζητήθηκε ποτέ το γιατί και το πώς. Και όταν ένα κράτος δεν συζητά το τι έκανε και γιατί, όταν μια κοινωνία δεν στέκεται απέναντι στον καθρέφτη της για να πονέσει, συζητώντας με τον Άλλο, τότε οι λύσεις που βρίσκει είναι πάντα επιφανειακές όσα πράγματα και αν έχουν αλλάξει.

Προτιμήσεις Απορρήτου
Όταν επισκέπτεστε τον ιστότοπό μας, ενδέχεται να αποθηκεύει πληροφορίες μέσω του προγράμματος περιήγησής σας από συγκεκριμένες υπηρεσίες, συνήθως με τη μορφή cookies. Εδώ μπορείτε να αλλάξετε τις προτιμήσεις απορρήτου σας. Λάβετε υπόψη ότι ο αποκλεισμός ορισμένων τύπων cookies μπορεί να επηρεάσει την εμπειρία σας στον ιστότοπό μας και τις υπηρεσίες που προσφέρουμε.