Scroll Top
statistiki-epetiridia-elas-2
Τα «στατιστικά» της ΕΛ.ΑΣ ή όταν οι αριθμοί δεν μιλούν από μόνοι τους

[ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ]

της Άντας Ψαρρά

[21.5.2024]

Το κείμενο που ακολουθεί διαπιστώνει μέσα από τις ετήσιες αριθμητικές της ΕΛ.ΑΣ και του υπουργείου ΠροΠο τους έωλους και ισοπεδωτικούς τρόπους καταγραφής των εγκλημάτων που κάθε άλλο παρά μπορούν να αποτελέσουν εργαλεία για την κατανόηση του εγκλήματος και της πορείας της εγκληματικότητας στην Ελλάδα. Σημαντικές οι διαπιστώσεις της καθηγήτριας Σοφίας Βιδάλη που μας παραχώρησε το δικό της σχόλιο για το θέμα αυτό. Αύριο ακολουθεί η παρουσίαση της ετήσιας έκθεσης του Αρχηγείου της ΕΛ.ΑΣ για το οργανωμένο έγκλημα, από όπου γίνεται κατανοητό το πώς προσάπτονται οι κατηγορίες της διακίνησης σε πρόσφυγες, μετανάστες και ακτιβιστές-διασώστες. 

Οι εκθέσεις που δημοσιεύονται για το κράτος δικαίου στην Ελλάδα (διεθνείς, ευρωπαϊκές και εγχώριες) ολοένα και κοκκινίζουν και σε ό,τι αφορά τις παραβιάσεις δικαιωμάτων των πολιτών, των προσφύγων και μεταναστών, των Ελλήνων ρομά, τη χρήση ανεξέλεγκτης αστυνομικής βίας, η κυβέρνηση προσπαθεί να τις απαξιώσει ή να τις χαρακτηρίσει ως προκατειλημμένες. Από τη μία μεριά οι υπουργοί ΠροΠο της κυβέρνησης καταφεύγουν σε ακατάσχετη αριθμολογία προκειμένου να πείσουν ότι η εγκληματικότητα έχει μειωθεί με το δόγμα τάξης και ασφάλειας ενώ από την άλλη μεριά οι υπουργοί Δικαιοσύνης καταφεύγουν όλο και σε πιο σε ακραίες νομοθετικές ρυθμίσεις για να πατάξουν το έγκλημα και να τιμωρήσουν τους εγκληματίες. Κανείς φυσικά δεν μπορεί να αναζητήσει και να βρει τεκμηριωμένα και αντικειμενικά στοιχεία για την εγκληματικότητα. Πολύ περισσότερο η αντεγκληματική πολιτική που όφειλε να είναι απόρροια μελέτης αξιόπιστων εγκληματολογικών στατιστικών ανεξάρτητων φορέων άγεται και φέρεται από την λεγόμενη κοινή γνώμη όπως τη διατυπώνουν οι τηλεοπτικές περσόνες. 

Η ΕΛ.ΑΣ και η πολιτική ηγεσία του ΠροΠο καταφεύγουν στις δικές τους καταμετρήσεις, τις δικές τους «στατιστικές», αποκλειστικά από τις δικές τους πηγές, σε αντίθεση με τις ανεξάρτητες πηγές και τα θεσμικά όργανα που καταρτίζουν τις διεθνείς, τις ευρωπαϊκές και τις ελληνικές αντίστοιχες εκθέσεις. Αριθμοί που κυριολεκτικά δεν λένε τίποτα και φυσικά δεν καταμετρούν το έγκλημα ούτε βέβαια καταδεικνύουν τις τάσεις της εγκληματικότητας. Οι παλιότερες καταγραφές με τα λίγα έστω συγκριτικά στοιχεία και τις εκτιμήσεις για την πορεία της εγκληματικότητας συρρικνώθηκαν τόσο που εξαφανίστηκαν ολοσχερώς. Οι πολίτες είναι αφημένοι κυριολεκτικά στις όποιες υποκειμενικές δημόσιες δηλώσεις και εκτιμήσεις των υπουργών και των ΜΜΕ με κριτήριο τη θεαματικότητα. Κι αν στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες οι δείκτες της εγκληματικότητας αποτελούν συνάρτηση πολλών παραγόντων (αστυνομικές καταγραφές, συλλήψεις, παραπομπές, δικαστικές εξελίξεις κλπ.) στη χώρα Μητσοτάκη (Χρυσοχοΐδη – Θεοδωρικάκου) τα συνδυαστικά στοιχεία θεωρούνται περιττά και οι πολίτες μαθαίνουν πόσες συλλήψεις έχει κάνει η κάθε αστυνομική διεύθυνση σε ποιο νομό και τι ώρα! 

Αν οι εγκληματολόγοι, οι λοιποί επιστήμονες αλλά και οι ενδιαφερόμενοι πολίτες περιμένουν να χρησιμοποιήσουν τα εργαλεία που οφείλει να τους παρέχει η δημόσια διοίκηση καλύτερα να πάρουν έναν υδραυλικό κάβουρα μια και την ίδια χρησιμότητα έχουν γι’ αυτούς και τα δύο. Ποσοστά μεταβολής της εγκληματικότητας (αύξηση/μείωση), ποσοστά εξιχνίασης (αύξηση / μείωση): ανύπαρκτα στις στατιστικές. Η έλλειψη ποιοτικών στατιστικών στοιχείων, δηλ. εγκληματολογικών ερευνών, αφήνει βολικά μεγάλο περιθώριο στον ποινικό λαϊκισμό που τόσο αγαπά ειδικά το σημερινό το υπουργείο Δικαιοσύνης. Η κυβέρνηση το θέλει αυτό ώστε να δημαγωγεί κάθε τόσο με την αύξηση των ποινών, χωρίς καμία απολύτως τεκμηρίωση.

Σε ό,τι δε αφορά τη «δικαστική στατιστική», δηλ. τα στοιχεία για τις αποφάσεις των ποινικών δικαστηρίων που παλιά εξέδιδε η ΕΛΣΤΑΤ (ένα τόμο κάθε χρόνο) με τα λιγοστά τότε ηλεκτρονικά μέσα και έδινε μια ακριβή εικόνα για κάθε έγκλημα, έπαψε να γίνεται από το 2010! Από τότε δεν έχουμε στοιχεία, π.χ. πόσοι αληθινά καταδικάστηκαν για ανθρωποκτονία, ληστεία, βιασμό, διακίνηση μεταναστών κ.λπ.

Οι ετήσιες στατιστικές που εκδίδει η ΕΛ.ΑΣ αραδιάζουν απλά αριθμούς αδικημάτων (τετελεσμένα και απόπειρες), αριθμούς αδικημάτων που είτε εξιχνιάστηκαν είτε όχι, αριθμούς συλλήψεων κατά αδίκημα, αριθμούς συλληφθέντων αλλοδαπών και ημεδαπών, αριθμούς δυστυχημάτων παντός είδους ανά κατηγορία και στη συνέχεις δεκάδες πίνακες με όλα αυτά κατά αστυνομική διεύθυνση και νομό. Σελίδες επί σελίδων με αριθμητικούς πίνακες που στην ουσία δεν χρησιμεύουν ούτε καν στην ίδια την ΕΛ.ΑΣ πέρα από το πεδίο εντυπωσιασμού που προσφέρουν οι ίδιοι οι αριθμοί. Όσο για συμπεράσματα και εκτιμήσεις μηδέν εις το πηλίκον! Μια μόνο γρήγορη ματιά στα συναφή περί εγκληματικότητας δημοσιεύματα δίνει καθαρά την εικόνα του ότι ο καθένας μπορεί να ισχυριστεί το ίδιο εύκολα τα περί αύξησης της εγκληματικότητας αλλά και τα περί μείωσής της. 

«Το 2022 τελέστηκαν 79 ανθρωποκτονίες» δήλωνε περιχαρής στις 3.1.2023 ο τότε υπουργός ΠροΠο Τάκης Θεοδωρικάκος. Ο υπουργός ανακοίνωνε με πίνακες σημαντική μείωση της εγκληματικότητας, επικαλούμενος τα στοιχεία που έδωσε το υπουργείο του και η ΕΛ.ΑΣ καταγράφοντας μείωση των ληστειών, μείωση κλοπών και μεγάλες επιτυχίες στην «αποτροπή» εισόδου μεταναστών και στη διαλεύκανση εγκλημάτων.

Στον αντίποδα, με τις ίδια πηγή, διαβάζουμε σε δημοσιογραφικό ρεπορτάζ: «Κάθε ημέρα 201 κλοπές και 10 ληστείες: αύξηση των ληστειών κατά 19%, των βιασμών κατά 26%, των κλοπών κατά 21%, των διακεκριμένων κλοπών με διάρρηξη κατά 62%, των σωματικών βλαβών κατά 5%, των περιπτώσεων εξυβρίσεων κατά 15%,  των αυτοδικιών κατά 18% αλλά και των υποθέσεων με παράνομα όπλα κατά 239% έχει σημειωθεί το 2022, με συνεχή αυξητική τάση κι εντός του 2023» (Βασίλης Λαμπρόπουλος, «Κάθε ημέρα 201 κλοπές και 10 ληστείες», «Το Βήμα», 24.4.2023). Η πλήρης έλλειψη επίσημων συγκριτικών στοιχείων από την στατιστική υπηρεσία αλλά και η πλήρης έλλειψη των ποιοτικών χαρακτηριστικών των εγκλημάτων αφήνει πεδίο δόξας λαμπρό για κάθε ισχυρισμό. 

Σύμφωνα με τα προηγούμενα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ τα αδικήματα που διαπράχτηκαν (τετελεσμένα και απόπειρες) ήταν: 

– Το 2020 τα κακουργήματα 8.086 και τα πλημμελήματα 183.138 σύνολο 191.224 

– Το 2021 τα κακουργήματα 8.561 και τα πλημμελήματα 194.599 σύνολο 203.160

– Το 2022 τα κακουργήματα 10.202 και τα πλημμελήματα 231.347 σύνολο 241.549

– Το 2023 τα κακουργήματα 10.121 και τα πλημμελήματα 237.295 σύνολο 247.416

Με δεδομένο ότι τα χρόνια της πανδημίας με τον εγκλεισμό υποχώρησε και η διάπραξη αδικημάτων παρατηρεί κανείς ότι ακόμα και στον ισοπεδωμένο αυτό τρόπο καταγραφής της αστυνομίας οι διαφορές δεν είναι τέτοιες που είτε να πιστοποιούν σημαντική υποχώρηση είτε σημαντική αύξηση της εγκληματικότητας ακόμα και στα επιμέρους εγκλήματα Η ΝΔ διατείνεται ότι το 2019 έκοψε κι έραψε μόλις ένα μήνα μετά την νομοθέτηση τους νέους Κώδικες για να περιορίσει το έγκλημα. Αν όμως από το 2019 μέχρι σήμερα οι αριθμοί έχουν μικρές αυξομειώσεις τότε για ποιο λόγο ο κ. Φλωρίδης άλλαξε τα φώτα στους Ποινικούς Κώδικες αν όχι μόνο για να ικανοποιήσει τον αγοραίο ακροδεξιάς κοπής ποινικό λαϊκισμό; 

Στατιστικά στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ για το 2023:

epetirida2023.pdf (astynomia.gr)

Το 2023 διαπράχτηκαν 265 ανθρωποκτονίες (τετελεσμένες και απόπειρες) με δόλο, σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ και στο τέλος του χρόνου 35 παρέμεναν ανεξιχνίαστες (αφορούν και δολοφονίες των προηγουμένων ετών). Οι απλές και οι επικίνδυνες σωματικές βλάβες με δόλο φτάνουν τις 8.407 με τις 1.113 να παραμένουν ανεξιχνίαστες. Αριθμοί χωρίς κανένα στοιχείο για το τι ανθρωποκτονίες ήταν αυτές σε μια εποχή που τα ανεξιχνίαστα συμβόλαια θανάτου κλιμακώθηκαν και κλιμακώνονται μαζί με τις γυναικοκτονίες. 

Οι βιασμοί (τετελεσμένοι και απόπειρες) έφτασαν τους 381 (75 παραμένουν ανεξιχνίαστοι). Το 2022 βιασμοί (τετελεσμένοι και απόπειρες) έφτασαν τους 446, το 2021 οι βιασμοί (χωρίς τις απόπειρες) ήταν 330 (οι 23 σε βαθμό πλημμελήματος), το 2020 (επί πανδημίας) οι βιασμοί (χωρίς τις απόπειρες) 242 (οι 18 σε βαθμό πλημμελήματος). Ο βαθμός πλημμελήματος ίσως αφορά απόπειρες ίσως έμμεσους συνεργούς, ποιος ξέρει! Το 2019 167 βιασμοί και 62 απόπειρες, το 2018 156 βιασμοί και 74 απόπειρες και το 2017 155 βιασμοί και 82 απόπειρες. Τα συμπεράσματα στους εγκληματολόγους αν και δύσκολα θα βγάλουν άκρη. Η ενδοοικογενειακή βία καταγράφεται σε διαφορετικά πεδία (π.χ. αλλού οι βιασμοί που μπορεί να είναι και εντός οικογένειας και αλλού τα αδικήματα). Πουθενά δεν καταγράφονται φυσικά οι γυναικοκτονίες, αλλά ούτε και οι επιθέσεις σε ανήλικους. Τα κοινώς επικίνδυνα εγκλήματα (εμπρησμός, πλημμύρα, έκρηξη, δηλητηριάσεις, πρόκληση ναυαγίου κ.λπ.) ανέρχονται σε 854. Κι αυτά όλα μαζί τσουβαλιασμένα ισοπεδωμένα στοιχεία άχρηστα για εξαγωγή οποιουδήποτε συμπεράσματος ικανού να βοηθήσει στην κατανόηση και στους σχεδιασμούς. Υπερτερούν σε αριθμό φυσικά τα αδικήματα προσβολής δημόσιας τάξης και τα εγκλήματα κατά πολιτικής πολιτειακής εξουσίας (αντίσταση κατά της Αρχής, απείθεια. Στάση, στάση κρατουμένων, αντιποίηση Αρχής κλπ.) αλλά και όσα αφορούν την ιδιοκτησία (κλοπές, ληστείες). 

Οι συλληφθέντες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες ημεδαποί- αλλοδαποί και σε άλλους πίνακες κατά ηλικία και κατά φύλο. Σύνολο 174.895 (δεν συνελήφθησαν 89.023, συνελήφθησαν 85.872) Από όλο το σύνολο οι 31.176 ήταν αλλοδαποί και οι 143.719 Έλληνες. Οι αλλοδαποί «υπερτερούν» στο αδίκημα της παραποίησης πιστοποιητικών και βεβαιώσεων. Οι Έλληνες υπερτερούν στις προσβολές κατά πολιτειακής εξουσίας. Οι ληστείες, οι κλοπές, τα ναρκωτικά και κυρίως η ενδοοικογενειακή βία «ενώνουν». Το ρατσιστικό έγκλημα δεν υπάρχει σε καμιά καταγραφή της αστυνομίας. Φυσικά δεν καταγράφεται αν οι αρχικές κατηγορίες των αστυνομικών αρχών που αποδόθηκαν κατά τη σύλληψη στη συνέχεια τροποποιήθηκαν. Στον πίνακα των όσων κατονομάστηκαν ως δράστες (με ή χωρίς σύλληψη) το 2023 δεσπόζει ανατριχιαστικά ο αριθμός των 5.432 ημεδαπών που συνελήφθησαν για (ακούσιο) εγκλεισμό σε θεραπευτήριο! Είναι φρικτό δε στον 21ο αιώνα να αναφέρονται για τους ψυχικά ασθενείς με τον όρο “σύλληψη” πάρα τις βαρύγδουπες εξαγγελίες για δημιουργία ενός ξεχωριστού συστήματος σύστημα μεταφοράς των ανθρώπων αυτών. Εδώ υπάρχει κι ένα εντυπωσιακό στοιχείο: γίνεται αναφορά σε τέσσερις (4) συλλήψεις ημεδαπών για εκτόπιση! Τι είναι άραγε αυτό; Άνοιξε η Μακρόνησος πάλι; 

Το 2023 είχαμε 421 θανατηφόρα εργατικά «δυστυχήματα» και 2939 με σωματικές βλάβες και 549 χωρίς τραυματισμό. Σε κάποια από αυτά αναφέρεται ότι επιλήφθηκε η αστυνομία χωρίς άλλες εξηγήσεις φυσικά. 

Σε ότι αφορά τις αυτοκτονίες ευνόητο είναι ότι δεν υπάρχει λόγος για ειδική αναφορά στις καταμετρήσεις. Θα είχε όμως ενδιαφέρον να μάθουμε πόσες τελέστηκαν σε φυλακές, κέντρα υποδοχής, κρατητήρια και λοιπά ευαγή ιδρύματα. Στην ΕΛΑΣ αρκεί η κατάταξη της πλειονότητας των αυτοκτονιών σε άγνωστους λόγους.

Στο κεφάλαιο τροχαία και παραβάσεις το μόνο βέβαιο είναι ότι η χώρα θα κοσμεί μια από τις πρώτες θέσεις στις τραγικές κατατάξεις. 614 νεκροί σε άσφαλτο και πεζοδρόμια το 2023 και 661 με βαριές σωματικές βλάβες. Ανάμεσα τους 100 πεζοί, πολλοί ποδηλάτες και αστρονομικά τα νούμερα νεκρών μοτοσικλετιστών. Είναι αλήθεια πως στον τομέα των οδικών δυστυχημάτων υπάρχουν σαφέστερες καταγραφές και κατηγοριοποιήσεις από την τροχαία. 

Τα στοιχεία όπως αραδιάζονται από την ΕΛ.ΑΣ δεν χρησιμεύουν σε τίποτε άλλο πέρα από τις υποκειμενικές κρίσεις που διατυπώνονται στη συνέχεια για το ποια χρονιά είχε τα περισσότερα εγκλήματα και τις περισσότερες συλλήψεις σε απόλυτα νούμερα όλα μαζί τσουβαλιασμένα. Οι δε «στατιστικές» του υπουργείου ΠροΠο (και όχι μόνο) και της ΕΛ.ΑΣ για κάποιο περίεργο λόγο σχεδόν πάντα βοηθούν τους πολιτικούς προϊσταμένους. Στην Ελλάδα της σημερινής ΝΔ που δεν έχει αφήσει ανάσα ανεξαρτησίας σε κανένα ελεγκτικό όργανο και σε καμία Αρχή ή υπηρεσία μας κυριαρχούν μόνο τα περίφημα greek statistics! 


Στατιστικά της εγκληματικότητας: ένας παραμορφωτικός καθρέπτης

της Σοφίας Βιδάλη

(εγκληματολόγος, καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο)

Είναι εδώ και χρόνια σαφές ότι τα επίσημα στοιχεία για την εγκληματικότητα είναι ελλιπή, ακατάλληλα αλλά και παραμορφωτικά του φαινομένου, μεταξύ άλλων επειδή: 

α) η δημοσιοποίηση στοιχείων για τα διαπραχθέντα εγκλήματα δεν μας λέει τίποτα για την εγκληματικότητα, χωρίς βασικά ποιοτικά στοιχεία που αφορούν δράστες, θύματα και κοινωνικό πλαίσιο. 

β) τα στοιχεία των συλλήψεων και της αύξησης ή μείωσης κάποιων εγκλημάτων από μόνα τους δεν δείχνουν την εγκληματικότητα και τις μεταβολές της, αλλά το έργο της αστυνομίας. 

γ) οι εκθέσεις για το οργανωμένο έγκλημα είναι ένα «υπόδειγμα» αποτύπωσης μιας συγκεκριμένης στερεοτυπικής εικόνας για το οργανωμένο έγκλημα στην χώρα μας, που επικεντρώνεται εσφαλμένα και μονότονα στους μετανάστες και υποβαθμίζει τη σημασία που έχουν η εσωτερική αγορά και οι οικονομίες αναψυχής, η μαύρη αγορά εργασίας και ότι τις περιβάλλει για την εξάπλωση του οργανωμένου εγκλήματος ως κοινωνικού φαινομένου.

Την τελευταία 15ετια οι τάσεις αυτές στην καταγραφή της εγκληματικότητας συνδέονται και με την κρίση και τα μνημόνια, καθώς από τα πρώτα συστήματα που κατέρρευσαν στην Ελλάδα ήταν οι κοινωνικές στατιστικές, γεγονός καθόλου τυχαίο κατά τη γνώμη μου. Η αρχή έγινε με την αποδιάρθρωση των κοινωνικών στατιστικών από την ΕΛΣΤΑΤ, την αλλαγή στις εκθέσεις της αστυνομίας για πορεία της εγκληματικότητας και στη συνέχεια με τη δημοσίευση μόνον της αστυνομικής επετηρίδας (που καταδεικνύει την απόδοση της αστυνομίας, όχι την πορεία της εγκληματικότητας). Στη συνέχεια – και αυτό είναι το «αριστούργημα» των τελευταίων κυβερνήσεων – μαζί με την μεταφορά των φυλακών στην αρμοδιότητα του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, «χάθηκαν» και τα στοιχεία για τις φυλακές και τους κρατούμενους, ενώ έχουν πράγματι εξαφανιστεί τα στατιστικά για την απονομή της δικαιοσύνης. 

Επιπλέον, σε επίπεδο Ε.Ε., ένα ευρύ φάσμα εγκλημάτων για τα βαριά οικονομικά εγκλήματα και τη διαφθορά δεν αποτυπώνεται με δεδομένα, αλλά στη βάση εκτιμήσεων των ειδικών. Έτσι, συσκοτίζεται πλήρως και αποσυνδέεται η εγκληματικότητα των ισχυρών από το καθημερινό έγκλημα, ενώ οι εκθέσεις για τη διαφθορά αδυνατούν να αποτυπώσουν τις ποιοτικές διαστάσεις του φαινομένου στο δημόσιο και την αστυνομία. Εάν τα στοιχεία για την εγκληματικότητα που δημοσιεύονται επίσημα είναι στοιχεία παραμορφωτικά, εξόχως επιλεκτικά, προβληματικά και απρόσφορά για σύγκριση με άλλα για συναφή θέματα, τότε αυτό που μένει από την εγκληματικότητα είναι η εγκληματικότητα των ανθρώπων που χάνουν την καθημερινότητά τους από τις μεγάλες μεταβολές και τις κρίσεις: η ανάδειξη αυτής της εγκληματικότητας είναι η ιδανική συνταγή βέβαια για να μην γνωρίζουμε ποτέ τίποτα το ουσιαστικό για την πραγματική εγκληματικότητα. Αλλά όλα αυτά είναι εκτός επίσημων συζητήσεων.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ ]

Προτιμήσεις Απορρήτου
Όταν επισκέπτεστε τον ιστότοπό μας, ενδέχεται να αποθηκεύει πληροφορίες μέσω του προγράμματος περιήγησής σας από συγκεκριμένες υπηρεσίες, συνήθως με τη μορφή cookies. Εδώ μπορείτε να αλλάξετε τις προτιμήσεις απορρήτου σας. Λάβετε υπόψη ότι ο αποκλεισμός ορισμένων τύπων cookies μπορεί να επηρεάσει την εμπειρία σας στον ιστότοπό μας και τις υπηρεσίες που προσφέρουμε.